Forum adresowane zostało do środowiska pilotów wycieczek i przewodników turystycznych, organizatorów turystyki oraz samorządowej administracji turystycznej. Miało służyć analizie czynników determinujących jakość usług oraz określeniu dróg kształtowania tej jakości w praktyce. Celem krakowskiego Forum była również identyfikacja norm jakości pracy przewodnika i pilota, wypracowanie modelu prawidłowego kształcenia kadry turystycznej, a także dyskusja nad ostatecznym kształtem nowelizacji ustawy o usługach turystycznych oraz integracja środowiska pilotów i przewodników.
W czasie IV Forum zaprezentowano wprowadzające do dyskusji referaty praktyków i naukowców. O wyzwaniach dla przewodników i pilotów związanych z zjawiskiem ewolucji w turystyce, pojawieniu się „nowej turystyki” i „nowych turystów” mówił Prezes Federacji Zygmunt Kruczek. Nawiązał do tych prognozowanych zmian Jerzy Raciborski, omawiając kierunki nowelizacji ustawy o usługach turystycznych, skupiając się na zapisach odnoszących się do przewodnictwa i pilotażu. Natomiast podpisane na początku Forum porozumienie o współpracy miedzy Polską Federacją Pilotażu i Przewodnictwa a Polska Organizacja Turystyczną służy przede wszystkim podnoszeniu jakości usług przewodników i pilotów oraz promocji Polski. Porozumienie podpisał Prezes Polskiej Organizacji Turystycznej Rafał Szmytke oraz Prezes Polskiej Federacji Pilotażu i Przewodnictwa Zygmunt Kruczek. Referat mówiący o podstawowych kierunkach działania POT w zakresie promocji Polski i podnoszenia jakości usług turystycznych przedstawił Cezary Molski. O atutach turystycznych województwa małopolskiego oraz o podstawowych kierunkach działania województwa w rozwijaniu turystyki mówiła Anna Niedźwieńska z Małopolskiego Urzędu Marszałkowskiego, a Ewa Nieć oceniła stan przewodnictwa turystycznego i potencjał pilotów wycieczek w tym regionie.
Wprowadzeniem do odrębnej tematyki oprowadzania po muzeach (nie objętego dotąd ustawą o usługach turystycznych) było wystąpienie Moniki Wlezień z Muzeum Narodowego w Krakowie. Zaprezentowała ona nowy oddział Muzeum – Pałac Biskupa Erazma Ciołka, a skupiła się na działalności edukacyjnej i upowszechnieniowej muzeum. Duże zainteresowanie wzbudziła ta część wystąpienia, która dotyczyła udostępniania zbiorów dla osób niepełnosprawnych (zwłaszcza dzieci).
Ze względu na bogatą tradycję jak i względy bezpieczeństwa, szczególne miejsce w systemie przewodnictwa, tak w Polsce jak i w Europie, zajmuje przewodnictwo górskie i wysokogórskie. O problemach związanych z funkcjonowanie tej grupy przewodnictwa mówił Krzysztof Kulesza – prezes Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego.
Funkcjonowanie przewodnictwa w 4 parkach narodowych województwa podlaskiego przedstawiła Małgorzata Bajda – Gołębiowska z Politechniki Białostockiej. Specyfika poszczególnych parków w sposób zasadniczy różnicuje organizacje przewodnictwa na ich terenie.
Próbę oceny kompetencji przewodników i pilotów oraz czynników determinujących jakość ich usług przedstawiła Hanna Janicka, Vice-Prezes Polskiej Federacji Pilotażu i Przewodnictwa. Było to doskonałe wprowadzenie do dyskusji. Wykazano znaczne różnice w kompetencjach tych zawodów wskazujące na konieczność szukania innych dróg rozwiązań dla umocnienia niezbędnych w systemie obsługi ruchu turystycznego zawodów niż mechaniczne łączenie uprawnień w nieszczęśliwie nazwanego „przewodnika uniwersalnego”.
Najważniejsza częścią Forum była jednak dyskusja. Dyskutowano zarówno 1-szego dnia Forum w dostojnej Sali obrad Urzędu Miasta Krakowa, jak i 2-giego dnia w reprezentacyjnej Sali Cnót Muzeum Narodowego w Krakowie – w pałacu Biskupa Erazma Ciołka. Nie kończyła się dyskusja nawet w czasie integracyjnej biesiady w Kompani Kuflowej „Pod Wawelem”.
Dyskutowano o tym czy przewodnicy i piloci mają w nowej ustawie łączyć swoje kompetencje i uprawnienia w jedną licencję. Większość dyskutantów była przeciwna takim pomysłom. Pojawiały się jednak głosy, ze skoro ustawa w okresie minionych 10 lat funkcjonuje w miarę dobrze, to po co ją zmieniać, może wystarczy ja tylko poprawić. Wiele wniosków dotyczyło już szczegółowego rozporządzenia stanowiącego załącznik do ustawy. Wskazywano na konieczność selekcji kandydatów na kursy przewodników i pilotów, eliminowanie osób, które nie mają odpowiednich predyspozycji do tego zawodu. Takich pilotów i przewodników nikt w przyszłości, mimo odbytych kursów i być może zdanych egzaminów, nie zatrudni. Apelowano o konieczność permanentnego dokształcania się i doskonalenia jako niezbędny wymóg podnoszenia jakości usług. Konieczny jest jednak ustawowy system wymuszający ten postulat; niegdyś były nim klasy przewodnickie i pilockie.
Zwrócono uwagę na konieczność uregulowania sprawy rezydentów reprezentujących organizatorów turystyki. Powtórzono wielokrotnie formułowany zapis o konieczności wprowadzenia do słownika ustawy terminu „rezydent”, jak i powierzaniu funkcji rezydenta w krajach recepcji polskich turystów odpowiednio przygotowanym do obsługi pilotom wycieczek. W tym zakresie uzgodniono wspólne stanowisko z Polska Izba Turystyczną.
W wielu wypowiedziach zwrócono uwagę, że ustawa chroni nadmiernie turystów a jest restrykcyjna w stosunku do branży turystycznej. Jest to istotne wobec często pojawiających się, jak to nazwano, „turystów zwyrodnialców”, nadużywających ustawowych uprawnień do wyłudzania rekompensat z tytułu wymuszonych reklamacji jak i zachowujących się karygodnie w czasie wyjazdu.
Wiele miejsca w dyskusji poświęcono kwestii specjalizowania się zarówno przewodników jak i pilotów w obsłudze turystów. Ta specjalizacja związana jest często z formą turystyki (np. turystyka aktywna, kulturowa), grupami odbiorców (dzieci i młodzież, seniorzy) albo z miejscem docelowym, regionem (dotyczy pilotów). Podkreślono potrzebę uwzględnienia w większym niż dotychczas stopniu potrzeb niepełnosprawnych turystów, specyfiki oprowadzania osób o różnych dysfunkcjach i obsługi takich osób w niejednorodnych grupach turystycznych.
Uczestnicy Forum podpisali memorandum do Ministerstwa Sportu i Turystyki, aby tym razem wykorzystał wnioski, z tak reprezentatywnego spotkania, w procesie tworzeniu nowej ustawy.
Niezaprzeczalnym dorobkiem IV Forum są przygotowane wnioski dotyczące zarówno kształtowania jakości usług przewodników turystycznych, jak i pilotów wycieczek oraz wnioski i uwagi do nowelizowanej ustawy o usługach turystycznych.
Wszystkie materiały z IV Forum – wygłoszone referaty i wystąpienia, wnioski z dyskusji oraz przedstawione prezentacje zostaną wydane w specjalnej publikacji na początku 2009 r.
dr Zygmunt Kruczek
Prezes Polskiej Federacji Pilotażu i Przewodnictwa
