Święta Kongregacja Inkwizycji Rzymskiej została powołana w 1541 r. przez papieża Pawła III, jako kongregacja Kurii Rzymskiej. Była instytucją scentralizowaną, podlegającą papieżowi bez pośrednictwa lokalnych biskupów. Miała za zadanie zwalczać odstępstwa od oficjalnej nauki Kościoła. Funkcjonowała we wszystkich krajach katolickich, poprzez trybunały, przed którymi sądzono winnych przestępstw przeciwko wierze.
W 1555 r. generalny inkwizytor, kardynał Pietro Carafa został wybrany papieżem i jako Paweł IV sprawował pontyfikat do 1559 r. Wydał dekret papieski, określający kategorie przestępstw, których sprawcy powinni być karani śmiercią, bez możliwości złagodzenia kary.
Były to:
- profanacja Eucharystii,
- celebrowanie mszy św. bez posiadania oficjalnych święceń kapłańskich,
- zaprzeczenie trójpostaciowości Boga.
To ostatnie przestępstwo, antytrynitaryzm, było szczególnie niebezpieczne, gdyż uznanie istnienia Boga w jednej osobie, mogło w konsekwencji doprowadzić do kwestionowania boskiej natury Jezusa Chrystusa. W 1559 r. papież Paweł IV ogłosił pierwszy oficjalny Indeks Ksiąg Zakazanych, co dawało możliwość sądzenia winnych posiadania zakazanych książek bez konieczności udowadniania im innych występków.
Trybunał Inkwizycji na Malcie został ustanowiony w 1561 r. przez papieża Piusa IV. Do 1574 r. funkcję przewodniczącego Trybunału sprawowali biskupi diecezji maltańskiej: Domenico Cubelles (1562 – 1566) i Martin Royas (1573 – 1574).
Od roku 1574 przewodniczący Trybunału Inkwizycji był delegowany przez papieża i miał status przedstawiciela dyplomatycznego Stolicy Apostolskiej. W ten sposób została zrealizowana zasada niezależności organów Inkwizycji od lokalnych struktur kościelnych.
Spośród inkwizytorów maltańskich, dwóch zostało wybranych papieżami. Byli to:
- Fabio Chigi, inkwizytor w latach 1634-1639, papież Aleksander VII w latach 1655-1667,
- Antonio Pignatelli, inkwizytor w latach 1646 – 1649, papież Innocenty XII w latach 1691-1700.
Postępowanie przed Trybunałem Inkwizycji było z zasady wszczynane na podstawie denuncjacji. W siedzibie inkwizytora zachowały się oddzielne schody, dzięki którym donosiciel miał dostęp do asesora Inkwizycji, bez narażania się na przypadkowe rozpoznanie przez podejrzanych, doprowadzanych przed oblicze Trybunału.
Najczęstsze występki, jakich dopuszczali się podejrzani, to:
- posiadanie zakazanych książek,
- posługiwanie się magią przez kobietę dla wzbudzenia pożądania u mężczyzny,
- bluźnierstwo,
- odstąpienie od chrześcijaństwa i przyjęcie islamu,
- samowolna interpretacja prawd wiary, w prywatnej rozmowie,
- znieważenie oleju używanego do sakramentów,
- posługiwanie się czarami,
- zawarcie sakramentu małżeństwa przez zamężną kobietę.
Procedura postępowania przed Trybunałem dopuszczała stosowanie tortur. W założeniu, tortury nie powinny stanowić sankcji karnej, a jedynie służyć ustaleniu prawdy materialnej. Stosowanie tortur było zalecane w przypadku, gdy inkwizytor był przeświadczony o winie podejrzanego, a ten uporczywie odmawiał przyznania się do zarzucanych mu czynów.
Podejrzanemu wykręcano ręce, krępowano za plecami i przywiązywano linę. Drugi koniec przerzucano przez belkę, zamocowaną pod sufitem. Linę naciągano, żeby przesłuchiwany zawisł w powietrzu, za związane z tyłu ręce.
Tortury były stosowane za zamkniętymi drzwiami tak, aby osoby postronne nie miały możliwości przyglądania się. Czas trwania pojedynczej sesji nie powinien przekraczać 30 minut. Podejrzanych uprzedzano, że kiedy tylko przyznają się do zarzucanych im czynów, tortury natychmiast zostaną przerwane.
Zdarzały się przypadki, że mimo tortur podejrzani nie przyznawali się do winy i podtrzymywali swoją wersję wydarzeń.
Budowę pałacu rozpoczęto w 1530 r., natychmiast po przejęciu Malty przez Zakon Rycerski Szpitalników Świętego Jana z Jerozolimy. Do 1571 r. mieścił się w nim sąd cywilny. Kiedy w 1574 r. przewodniczącym Trybunału Inkwizycji został oficjalny przedstawiciel dyplomatyczny Stolicy Apostolskiej, pałac stał się jego siedzibą. Tę funkcję pełnił aż do 1798 r.
Budynek został wzniesiony z bloków wapiennych. W upalny dzień grube mury zapewniają przyjemny chłód. Możliwość zwiedzenia Pałacu Inkwizytora zawdzięczamy Malta Tourism Authority, www.visitmalta.com/en
tekst i zdjęcia: Robert Ostrowski
