Tramwajowej sieci pozbyły się po 1945 roku: Bielsko – Biała (m.in. atrakcyjna trasa do Lasu Cygańskiego), Inowrocław, Jelenia Góra (malownicze trasy do Cieplic, Sobieszowa i Podgórzyna), Kostrzyn, Koszalin, Legnica, Olsztyn, Słupsk, Wałbrzych (m.in. połączenie do Szczawna Zdroju). Znikły tramwaje w przygranicznych miastach, przeciętych granicą polsko – niemiecką, w Gubinie, Słubicach, Zgorzelcu. Zredukowano sieć połączeń w wielu miastach, m.in. w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, w Łodzi (zwłaszcza linie podmiejskie do Tuszyna i Aleksandrowa), a także w Warszawie (np. do Młocin – Parku i Wilanowa) i innych miastach.
Polska stolica nie była pierwszym miastem wyposażonym w tramwaje elektryczne. Przypomina o tym przyśpiewka „Pojedźcie do Łodzi, zobaczyć ten tramwaj, co bez konia chodzi”. Jeszcze w latach 60. XX wieku kursowała wyjątkowa linia tramwaju konnego, na trasie Mrozy (stacja kolejowa na trasie Warszawa – Siedlce) Rudka – sanatorium.
W niektórych miastach stoją swoiste pomniki tramwajów, pełniące najczęściej role punktów informacji turystycznej. Tak jest np. w Słupsku. Gorzowie Wielkopolskim (który jednak zachował sieć tramwajową), Jeleniej Górze, Olsztynie.
Po latach, podobnie jak w wielu krajach zachodniej Europy, przywraca się linie tramwajowe, budując tak jak np. w Poznaniu linie szybkich i ekologicznych połączeń. Ma to duże znaczenie dla ruchu turystycznego. Na szczególne uznanie zasługują władze Grudziądza, w którym pozostawiono na stałe historyczną linię tramwajową przemykającą wąskimi uliczkami malowniczej starówki. Atrakcją jest też krotka trasa codziennie obsługiwana przez zabytkowe wagony w Bytomiu, wzdłuż ulicy Piekarskiej.
Dzięki miłośnikom zabytkowego taboru, wspieranym przez władze samorządowe i przedsiębiorstwa transportu komunalnego, zwłaszcza w letnim sezonie turystycznym (ale nie tylko) uruchamia się starannie wypielęgnowane zabytkowe składy tramwajowe w wielu miastach.
Trasy i rozkłady jazdy tramwajów historycznych zmieniają się, dlatego też warto skorzystać z informacji podawanych na miejskich internetowych stronach turystycznych. Kursują one najczęściej w soboty i niedziele według rozkładów. Istnieje tez przeważnie możliwość wynajęcia wagonów.
Tramwaj turystyczny T w Warszawie kursuje przeważnie na odcinku Pl. Narutowicza – ZOO. w Krakowie zabytkowe wagony jeżdżą na trasie Cichy Kącik – Planty – Cichy Kącik; a w Łodzi łączą pętlę przy ul. Wycieczkowej (w pobliżu tereny wypoczynkowe – Arturówek) z parkiem na Zdrowiu. Zabytkowe tramwaje Wrocławia ruszają z Placu Teatralnego, a w Poznaniu linia „O” rozpoczyna bieg (różnymi trasami) z zajezdni przy ulicy Gajowej (która też można wówczas zwiedzać). Historycznym wagonem tramwajowym można odbyć wycieczkę z centrum Katowic do Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie oraz z centrum Gdańska (Brama Wyżynna) do Oliwy. Turystyczna tramwajowa linia w Szczecinie przebiega pętlą m.in. przez Dworzec Główny, Bramę Portową, Aleję Wojska Polskiego, Pomorzany do Dworca Głównego. Zabytkowe wagony tramwajowe można wynająć także w Toruniu.
Wycieczka zabytkowym tramwajem jest bardzo atrakcyjnym punktem zwiedzania wielu miast. Warto, aby gospodarze innych miast skorzystali z tej formy promocji.
Jan Paweł Piotrowski
