Mało kto wie, gdzie w Polsce znajduje się najcieplejsze miejsce. Niektórzy uważają, że na Dolnym Śląsku. W kraju najcieplej jednak nie jest wcale we Wrocławiu, lecz w Tarnowie, twierdzi Franciszek Pulit regionalista, geograf i geolog. Polski biegun ciepła znajduje się w Gumniskach, na wzgórzu, na którym stoi pałac Sanguszków.
W 1868 roku Sanguszkowie pierwsi zainstalowali tu termometr i mierzyli temperaturę. Wyniki, jakie uzyskali, skłoniły ich do zakupu dóbr w Kąśnej (40 km od Tarnowa) i założenia plantacji winorośli, którą po kilkunastu latach jednakże zlikwidowano. Ale do dziś w Tarnowskiem, w przydomowych ogródkach można spotkać uprawy winorośli ze szczepów odpornych na niskie temperatury.
Od 1922 roku w Tarnowie funkcjonuje stacja meteorologiczna, która zajmuje się pomiarem temperatury. – Tarnów to swoistego rodzaju wyspa termiczna, która rozciąga się między Karpatami a Wyżyną Kielecko-Sandomierską. Kotlina Sandomierska jest osłonięta z jednej strony Pogórzem Karpackim, Płaskowyżem Tarnowskim od północy, a od zachodu Wysoczyzną Powidzką-Zagłowicką oraz od południa między Doliną rzeki Białej a Dunajem – wyjaśnia tarnowski geolog. Tarnów od południa osłaniają Karpaty, dzięki czemu wieją tu ciepłe wiatry, które podwyższają temperaturę w zimie. Z kolei wschodnie wiatry wpływają na podwyższenie temperatury latem. – Polski biegun ciepła wynika więc z naturalnego ukształtowania terenu – uważa Franciszek Pulit.
Uprzywilejowana wyspa termiczna leży w Kotlinie Sandomierskiej i rozciąga się między Bochnią, Brzeskiem, Tarnowem, Dębicą , Mielcem, Dąbrową Tarnowską. – Pierwszym geografem, który udokumentował warunki termiczne Tarnowa był dr Zdzisław Simche, który w 1930 roku opublikował monografię pt. „Tarnów i jego okolice” umieszczając w niej charakterystykę lokalnego klimatu – mówi dr Kazimierz Waligórski z Muzeum Tarnowskiego. Monografia zawiera parametry związane z temperaturą, kierunkami wiatrów, długościami okresów wegetacji, nasłonecznienia itp. To stanowiło podstawę nazwania Tarnowa wraz z okolicami – wyspą ciepła.
Tarnowska wyspa ciepła
Tarnowska wyspa ciepła charakteryzuje się najdłużej w kraju trwającym latem – 114 dni. Jest to liczba dni z temperaturą średniodobową powyżej +15 st.C. W Tarnowskiem znajduje się też najdłuższy w Polsce okres wegetacji trwający 225-230 dni w roku. Jest to liczba dni ze średniodobową temperaturą powyżej +5 st.C. Znajduje się tu też najmniej dni bezchmurnych w kraju. Jest ich 55. Dzięki temu tarnowskie otrzymuje największą ilość energii słonecznej w Polsce – 62, 5 kilokalorii/cm2. powierzchni. Ilość dni bezwietrznych, tzw. cisz termicznych utrzymuje się przez 1/3 roku. – Takie ustalenia poczyniono na podstawie wieloletnich obserwacji prowadzonych, co 30, 50 i 100 lat – tłumaczy dr Kazimierz Waligórski. Obserwacje doprowadziły do stwierdzenia, że średnia temperatura powietrza w Tarnowie wynosi powyżej +8-9 st.C. I taka też temperatura utrzymywała się w ostatnich 30 latach.
Z powodu tak dobrych warunków termicznych w ostatnich latach w Tarnowskiem pojawia się coraz więcej instalacji solarnych, budowanych przy wsparciu finansowym funduszy europejskich.
O utrwalenie polskiego bieguna ciepła w świadomości rodaków, a przede wszystkim o marketingowe spożytkowanie tego faktu przez władze samorządowe, zabiegał przez wiele lat lokalny dziennikarz Zygmunt Szych. – To unikatowe położenie Tarnowa jest największym atutem miasta – mówi – dlatego wpadłem na pomysł wręczania turystom, przybywającym do Tarnowa, certyfikatów zaświadczających o wstąpieniu na polski biegun ciepła.
Powoli lokalny samorząd zaczyna rozumieć, że naturalne ukształtowanie terenu, które spowodowało powstanie polskiego bieguna ciepła, może być wartością dodaną, wokół której można budować markę miasta.
O tym, że Tarnów to polski biegun ciepła, donosi już Tarnowskie Centrum Informacji (TCI), które prezentuje również pamiątkę „ciepło z Tarnowa” – plastikową poduszeczkę z roztworem, który rozgrzewa się po przełamaniu zatopionej w nim blaszki. A samo miasto Tarnów zaczęło też używać hasła polski biegun ciepła na swojej stronie internetowej.
Alicja Kostecka
