Wulgata to przekład Biblii na łacinę dokonany przez św. Hieronima w latach 382-406 z języków oryginałów: hebrajskiego i greki. Przekład miał na celu dostarczenie Kościołowi jednolitego tekstu.
Pracę nad przekładem hebrajskiego Starego Testamentu Hieronim rozpoczął w roku 390. Tekst hebrajski, na którym się oparł, był bliski tekstowi masoreckiemu. Tłumacząc poszczególne księgi, często zasięgał rady u żydowskich rabinów. W 393 roku zaczął się uczyć aramejskiego. Było to konieczne w pracy nad Księgą Daniela i Ezdrasza. Również Księgi Tobiasza oraz Judyty przełożył z aramejskiego. Nie przełożył natomiast Księgi Barucha, Księgi Mądrości, Mądrości Syracha, Pierwszej i Drugiej Ksiągi Machabejskiej, a także deuterokanonicznych dodatków do Księgi Daniela i Księgi Estery, których nie uważał za kanoniczne. W przypadku tych ksiąg zaadaptowano przekład starołaciński.
Praca nad tłumaczeniem hebrajskiego Starego Testamentu trwała 14 lat. Hieronim rozpoczął tłumaczenie w Rzymie, dokończył ją natomiast w Betlejem około 404 roku, dlatego z całą pewnością można mówić o tym, że Wulgata powstała w Betlejem.
Nowy Testament był rewizją tekstu starołacińskiego, ale Stary Testament był nowym przekładem. Nie jest pewnym, czy Hieronim przetłumaczył cały Nowy Testament.
Przekład Hieronima spotkał się z krytyczną oceną współczesnych. Zarzucano mu odejście od tekstu Septuaginty, niemniej praca Hieronima stopniowo zdobyła sobie uznanie. Ponownej krytyce poddana została w wieku XVI przez humanistów, a następnie protestantów.
Hieronim ze Strydonu, święty (347-420), tłumacz, teolog, egzegeta. Ojciec Kościoła. 360-367 kształcił się w Rzymie. W 366 roku przyjął chrzest. W latach 367-370 przebywał na dworze cesarskim w Trewirze, później w Akwilei, następnie na Wschodzie. W latach 375-378 prowadził życie eremity na pustyni Chalkis w Syrii, ucząc się hebrajskiego i studiując Pismo Św., później udał się do Konstantynopola, gdzie poznał dzieła Orygenesa i zetknął się z Grzegorzem z Nazjanzu, Grzegorzem z Nyssy i Amfilochem z Ikonium. W 382 roku po powrocie do Rzymu został sekretarzem papieża Damazego I (366-384). Po jego śmierci opuścił Rzym, udał się do Palestyny i do Egiptu. Od 386 roku mieszkał w Betlejem w klasztorze, który powstał m.in. dzięki jego staraniom.
Najważniejsze dzieło Hieronima to przekład Pisma Św. na łacinę zwany Wulgatą. Jest też autorem tekstów egzegetycznych, dogmatyczno-polemicznych, historycznych, homilii i listów oraz innych tłumaczeń, głównie pism Orygenesa.
