Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podsumowało ubiegły rok. Oto, co udało się zrobiić w 2012 roku:
Rok 2012 r. to przede wszystkim najwyższy w historii, rekordowy budżet. Łączne środki w dyspozycji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyniosły 3,5 mld zł. To aż o 656 mln więcej niż w roku 2011. Przy zachowaniu obecnej dynamiki wzrostu nakładów na kulturę, postulowany 1% budżetu na kulturę zostanie osiągnięty już w 2015 r.
Inwestycje
Największe prowadzone przez MKiDN inwestycje finansowane są ze środków unijnych Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Wysokość dofinansowania projektów z tego źródła przekroczyła już kwotę 2 mld zł, a wartość wszystkich realizowanych inwestycji to ponad 3,96 mld zł.
Ministerstwo Kultury prowadzi 200 inwestycji o wartości 800 mln zł. Podpisano umowy o dofinansowaniu: Zespołu Pałacowo-Parkowego w Rogalinie, Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Teatru Wielkiego Opery Narodowej. Projekty budowy Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku i siedziby NOSPR w Katowicach uzyskały akceptację Komisji Europejskiej. Pod siedzibę NOSPR wmurowano kamień węgielny.
W 2012 r. zakończono realizację 14 projektów dotowanych w ramach POIiŚ: Ośrodka Kultury Morskiej w Gdańsku (26.04), Opery Leśnej w Sopocie (28.07), Filharmonii Świętokrzyskiej (18.01), Filharmonii Opolskiej (07.09), Teatru Starego w Lublinie (11.03), Teatru Witkacego w Zakopanem (08.12), Centrum Kultury Zamek w Poznaniu (14.12), Parku w Wilanowie (12.11), Warszawskich Piwnic Staromiejskich (27.04), ASP we Wrocławiu (01.10), Szkół Muzycznych w Białymstoku (04.06) i Suwałkach, Szkoły Plastycznej w Częstochowie (19.04). Największy z zakończonych projektów to Opera i Filharmonia Podlaska otwarta 28 września. Jest to drugi z pięciu „dużych” projektów realizowanych z funduszy europejskich dofinansowany kwotą ponad 100 mln zł w ramach POIiŚ.
W 2012 r. przeprowadzony został nowy nabór do POIiŚ. Dotację w wysokości 176,5 mln zł przyznano 13 nowym projektów. 10 z nich dotyczy infrastruktury szkolnictwa artystycznego, a 3- rozwoju oraz poprawy stanu infrastruktury kultury o znaczeniu ponadregionalnym.
Wśród dofinansowanych projektów znalazły się: szkoły muzyczne w Gdyni, Zbąszyniu, Łodzi, Białymstoku, Warszawie, Krakowie, Elblągu; Szkoła Plastyczna w Częstochowie, Uniwersytet Muzyczny w Poznaniu, ASP w Krakowie, Teatr Muzyczny i Filharmonia w Lublinie, Muzeum "Manggha" w Krakowie, opolskiego Teatr Lalki i Aktora. Decyzję o dofinansowaniu otrzymał również projekt z listy kluczowej dotyczący budowy siedziby Narodowego Instytutu Audiowizualnego.
Oprócz Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, środki europejskie na inwestycje pochodzą także z Mechanizmu Finansowego EOG. W 2012 r. rozpoczął się nowy okres wdrażania środków z tego żródła. Jeden z jego 2 programów umożliwiających dofinansowanie projektów z zakresu kultury, dotyczy projektów inwestycyjnych: Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, na którego realizację przeznaczono 60 mln €
Wydatki na infrastrukturę instytucji kultury pochodzą także ze środków budżetowych MKiDN. Najważniejsze z nich, zrealizowane w 2012 r. to:
Muzeum Narodowe w Warszawie ponownie otwarte 17.05- Projekt sfinansowany został przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które na ten cel przekazało 15 mln zł
Kino Iluzjon FN w Warszawie, otwarte 12.11- w 2008 roku budynek zakupiony przez FN ze środków MKiDN za ok. 18 mln zł brutto. Jego modernizacja trwał od maja 2011 r. sfinansowana została przez MKiDN kwotą prawie 15 mln zł. Dodatkowo z budżetu resortu zagwarantowano 4,6 mln zł
Upowszechnianie zasobów dziedzictwa narodowego i zwiększanie uczestnictwa w kulturze
Ważnym elementem ochrony dziedzictwa jest digitalizacja zbiorów. Procesem digitalizacji w Polsce zajmują się cztery wyznaczone przez ministra Centra Kompetencji: Narodowe Archiwum Cyfrowe, Biblioteka Narodowa, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Narodowy Instytut Audiowizualny.
Trwa już drugi rok realizacji priorytetu „Digitalizacja”, będącego częścią Programu Wieloletniego Kultura +. W jego ramach zdigitalizowano już ponad 10 mln stron dokumentów tekstowych, ponad 600 tys. fotografii, ponad 2 tys. nagrań dźwiękowych i ponad 300 filmów. Także największe polskie muzea udostępniły w Internecie część swoich zasobów (m.in. Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Śląskie w Katowicach) . Dostępne są tysiące cyfrowych reprodukcji dzieł sztuki. Rośnie także liczba książek, które można przeczytać w Internecie. Największa polska biblioteka internetowa Polona liczy już 40 tys. tytułów.
21 marca otwarto serwis Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej, który prezentuje działania Filmoteki w domenie cyfrowej. W serwisie prezentowane są fragmenty powojennych filmów fabularnych, filmy przedwojenne, materiały filmowe z Polskiej Kroniki Filmowej, kroniki Polskiej Agencji Telegraficznej i animacje.
W 2012 r. zrealizowano drugi nabór do priorytetu Digitalizacja WPR KULTURA+. Wybrano 40 Projektów, które otrzymają dofinansowanie na łączną kwotę przekraczającą 18 mln zł. Wśród dofinansowanych instytucji filmowych znalazły się: Filmoteka Narodowa, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych oraz Studia Filmowe: TOR, Zebra i KADR. Instytucje te zdigitalizują m.in. filmy : „Bez końca” Krzysztofa Kieślowskiego, „Dreszcze” Wojciecha Marczewskiego , „Struktura kryształu” Krzysztofa Zanussiego, „Bez znieczulenia” Andrzeja Wajdy, „Potem nastąpi cisza” Janusza Morgensterna, „Śmierć prezydenta” Jerzego Kawalerowicza oraz „Aktorzy prowincjonalni” Agnieszki Holland.
W ramach upowszechniania w Internecie zasobów dziedzictwa, 16 grudnia udostępniona została spuścizna Janusza Korczaka. Umożliwiła to – powstała z inicjatywy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Otwarta Licencja Edukacyjna (OLE). To nowa instytucja prawna, która umożliwia otwarty i nieskrępowany dostęp – w celach edukacyjnych i naukowych – do objętych nią utworów literackich.
Aby umożliwiać dostęp do kultury, MKiDN zainicjowało po raz pierwszy akcję „Darmowy listopad” w rezydencjach królewskich. Wolny wstęp do Zamku Królewskiego w Warszawie, na Wawel oraz do Łazienek Królewskich i Pałacu w Wilanowie przyciągnął 265 tys. zwiedzających. To 3,5 razy więcej niż w analogicznym okresie roku ubiegłego. Taki sam cel miała przeprowadzana przez MKiDN po raz drugi inicjatywa „60+kultura”, która umożliwiła seniorom w całym kraju bezpłatnie lub za symboliczną opłatą korzystanie z oferty instytucji kulturalnych w pierwszy weekend jesieni.
Projekty międzynarodowe
2012 r. to czas zintensyfikowania działań kulturalnych o zasięgu międzynarodowym. Resort kultury podpisał 2 umowy o koprodukcji filmowej z Francją i Indiami. Mają one na celu ożywienie współpracy w tej dziedzinie z oboma państwami. Zasięg umowy z Indiami jest szerszy, bo obejmuje również inne produkcje audiowizualne- zwłaszcza telewizyjne. Na mocy tej umowy powstanie produkowany wspólnie film dokumentalny pod roboczym tytułem „Litte Poland of Kathiawar”.
Projekty kulturalne za wschodnią granicą to przede wszystkim:
- otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego (czwartego Cmentarza Katyńskiego) w Kijowie-Bykowni 21 września. Koszt prac związanych z budową Cmentarza to ok. 8 milionów złotych. Środki na ten cel MKiDN przekazało Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa;
- Rozstrzygnięcie konkursu na pomnik upamiętniający ofiary katastrofy lotniczej pod Smoleńskiem
- Odsłonięcie 20 września pomnika Juliusza Słowackiego w Kijowie
- wspólna realizacja projektów w sferze badań, staży i wyjazdów studyjnych, organizacji i udziału w seminariach, konferencjach, wystawach muzealniczych oraz publikacji wydawnictw na mocy porozumienia z 23 lutego o współpracy pomiędzy Państwowym Muzeum Ermitaż a Muzeum Zamek Królewski, Muzeum Łazienki Królewskie i Instytutem Adama Mickiewicza;
- zakończenie II etapu międzynarodowego projektu badawczego „Ostbalticum”. Głównym założeniem projektu realizowanego od 2008 r. przez MKiDN, jest odtworzenie zniszczonych i rozproszonych w wyniku II wojny światowej archeologicznych zbiorów muzealnych z terenu południowo-wschodniego wybrzeża Bałtyku.
Ministerstwo Kultury zorganizowało także debatę „Białoruś i Europa: kultura bez granic – okrągły stół z artystami białoruskimi” w Brukseli. Okrągły stół umożliwił białoruskim artystom zaprezentowanie własnych dokonań oraz przedstawienie kondycji, w jakiej obecnie znajduje się szeroko rozumiana białoruska kultura.
Żywo zainteresowane polską kulturą są kraje azjatyckie- Chiny i Korea. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podpisało 26 kwietnia Protokół o współpracy kulturalnej na lata 2012 z Ministerstwem Kultury Chińskiej Republiki Ludowej. Protokół zawiera deklaracje obu stron – m.in. do popierania bezpośredniej współpracy między instytucjami kultury i stowarzyszeniami twórców, organizacji sezonów kulturalnych i tygodni filmowych oraz staże i wizyty studyjne dla specjalistów. Na projektach w Korei natomiast, koncentrował się w tym roku Projekt Azja prowadzony przez podlegający MKiDN Instytut Adama Mickiewicza. Multidyscyplinarny program obejmował 60 wydarzeń i prezentował m.in. polskie kino, jazz, teatr, taniec, muzykę poważną oraz design. Wzięło w nim udział ponad 100 artystów. Polskie projekty prezentowane w Seulu, Busan i na wyspie Jara zobaczyło blisko 70 tys. widzów.
Kolejnym, niezwykle ważnym dla ochrony polskiego dziedzictwa wydarzeniem jest podpisana- 30 marca- umowa o grobach poległych lub zmarłych wskutek wojen między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Republiki Włoskiej. Umowa reguluje zagadnienia związane z utrzymaniem i opieką nad wojennymi cmentarzami Polskimi we Włoszech i włoskimi w Polsce.
Odzyskane i pozyskane dobra kultury
2012 r. to kolejne sukcesy resortu kultury na polu odzyskiwania zaginionych dzieł sztuki. W bazie danych prowadzonej przez Ministerstwo zarejestrowanych jest obecnie ok. 60 tys. obiektów. Dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2012 r:
- Odzyskano z USA obraz Witolda Wojtkiewicza „Orszak”
- Odzyskany z Niemiec obraz „Murzynka” Anny Bilińskiej- Bohdanowiczowej został przekazany do MNW
- Odzyskano z USA obraz Józefa Brandta „Czaty” i przekazano do MNW
- Odzyskano z Niemiec obraz szkoły flamandzkiej „Szewc” i przekazano do zbiorów Muzeum w Wilanowie
- Odzyskano z Niemiec XVII-wieczną monstrancję z kościoła w Sadłowie
- Zakończono renowację odzyskanego w 2010 r. obrazu Aleksandra Gierymskiego „Pomarańczarka”
Obecnie MKiDN prowadzi starania o zwrot 28 obiektów (Rosja-18 obiektów, Niemcy–1 obiekt , USA–4 obiekty, USA/Rosja–1 obiekt, USA/Włochy–1 obiekt, USA/Wielka Brytania–2 obiekty, Polska–1 obiekt). W ostatnim czasie przygotowano również kolejne 7 wniosków restytucyjnych do Rosji.
MKiDN dokłada wszelkich starań, aby wiedza o utraconych dziełach była popularyzowana jak najszerzej. Temu celowi służy projekt Ministerstwa „Muzeum Utracone” w formie wirtualnej wystawy, który w 2012 r. miał już trzecią edycję podczas Nocy Muzeów w Warszawie.
Duże sukcesy odniosły również działania MKiDN dotyczące pozyskiwania dzieł. 8 listopada do Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie, trafiły trzy bezcenne manuskrypty kompozytora zakupione przez MKiDN w ostatnich latach. Dzięki dofinansowaniu z Ministerstwa w wysokości 426 tys. zł, Muzeum Narodowe w Krakowie zakupiło z depozytów pięć dzieł malarstwa europejskiego z kolekcji rodziny Tarnowskich z Dzikowa. Nastąpiło również przekazanie do zbiorów Biblioteki Narodowej archiwum Agnieszki Osieckiej oraz archiwum i księgozbioru Czesława Miłosza. Oba cenne zbiory zostaną opracowane i wkrótce udostępnione publiczności.
mkidn.gov.pl
