W samym sercu kowieńskiej starówki, wznosi się jeden z najbardziej charakterystycznych budynków miasta – zabytkowy ratusz, czule nazywany przez mieszkańców „Białym Łabędziem”. To określenie oddaje charakter tej wyjątkowej konstrukcji, która dziś mieści Muzeum Miejskie w Kownie.
Biały strzelisty budynek opowiada fascynującą historię miasta i całej Litwy. Jest to architektoniczna i historyczna perła Kowna. Stoi pośrodku głównego Rynku Starego Miasta i można go śmiało nazwać jego sercem.
Od centrum władzy do instytucji kultury
Budynek ratusza, wybudowany w 1542 roku jako skromna, parterowa budowla. W XVI wieku dobudowano piętro i wieżę. W XVII–XVIII w. przeszedł renesansowo‑barokowe przebudowy, nadając mu elegancki fason, który przetrwa do dziś. Z tego powodu fascynuje eklektyczną mieszanką gotyku, baroku, renesansu i klasycyzmu. Wysoka, 53-metrowa wieża sprawia, że dominuje nad Placem Ratuszowym.
Jego fascynująca historia spleciona jest z historią Kowna i Litwy, w tym z walkami Litwinów o niepodległość. Przez stulecia służył jako siedziba władz, cerkwi czy teatru. Był także klubem i archiwum. W XIX wieku stanowił siedzibę władz miejskich. W latach 70-tych XX wieku utworzono w nim Muzeum Ceramiki i Salę Ślubów. Budynek upamiętnia również początki Muzeum Miejskiego w Kownie, które mieściło się tu na krótko w latach 1897–1910.
Obecnie stanowi tło dla ekspozycji muzealnych Muzeum Miejskiego w Kownie (lit. Kauno miesto muziejus), stanowiąc zagrożenie dla równie wartościowych pod względem architektury, jak i treści historycznych. Warto wiedzieć, że instytucja ta składa się z 5 oddziałów, a jednym z najważniejszych jest właśnie instytucja mieszcząca się w Ratuszu (podczas naszej wizyty byliśmy również w Zamku w Kownie, o czym piszemy w osobnym artykule).
Muzeum Miejskie w Kownie (https://kaunomuziejus.lt/) odwiedzamy w towarzystwie doktora Jonas Vaičenonis – Kierownika Działu Historii Kowna, który specjalnie dla nas pełnił funkcję przewodnika i bardzo kompetentnego narratora historii miasta i odwiedzanych obiektów.
Muzeum Miejskie – fascynująca opowieść o Kownie
Jego zbiory obejmują działy historii miasta, nauki i przemysłu, kultury i sztuki, audiowizualny i archeologiczny. Przy wejściu do ratusza można zobaczyć piec do topienia wosku – unikatowy budynek z XV wieku. Od 2025 roku tradycyjnie rejestrowane tu śluby cywilne powrócą do Białej Sali. Do ratusza powróciło również Centrum Informacji Turystycznej.
Powstało z misją prezentowania archeologii, historii, etnografii oraz dawnego życia Kowna i okolic, a unikatowy plan ekspozycji – od piwnicznych lochów przez izby dawnej administracji po Białą Salę ceremonialną – odzwierciedla wielowarstwową historię miasta i jego mieszkańców.
Oddział w Ratuszu po remoncie w latach 2024— 25 oferuje nowoczesną ekspozycję, która pozwala zwiedzającym odwiedzić wcześniej niedostępne kondygnacje: poddasze i piwnice. Można tutaj zobaczyć wystawy prezentujące współczesną historię, teraźniejszość, mieszkańców i przyrodę miasta, a także wystawy czasowe, ukazujące Kowno z różnych perspektyw.
Jedną z najważniejszych wystaw jest ta, prezentująca historię miasta Kowna, w tym zabytkowe insygnia miejskie, jak historyczny herb Kowna, dawne klucze do miasta, pozłacany łańcuch burmistrza oraz dokumenty świadczące o rozwoju i oficjalnych wydarzeniach w dziejach miasta. Od tej części zaczynami nasze zwiedzanie z Jonasem. – Tutaj pokazujemy, jaka była geneza Kowna jako miasta – mówi. Tę historię odzwierciedla herb i inne insygnia. Na przykład lina symbolizuje nadrzeczny i kupiecki charakter – dodaje.
Obejrzeć można dawny wystrój gabinetu burmistrza, dokumenty, zdjęcia i multimedia o przemianach miasta. Ekspozycje prezentują, jak wyglądał Kowno od czasów średniowiecznych po XX wiek – uwzględniając burzliwe okresy podziałów, zmian administracyjnych oraz współistnienie różnych kultur i religii. Od Jonasa dowiadujemy się, jak ważna dla Litwinów była walka o niepodległość. Oglądamy wystawę prezentującą czasy carskie i okupacji sowieckiej. – Dla nas najcięższa była epoka sowiecka. Wtedy próbowano konsekwentnie niszczyć litewską tożsamość – wyjaśnia. Ekspozycja muzealna dokumentuje ten trudny czas.
W podziemiach, które pełniły funkcję więzienia, znajduje się ekspozycja poświęcona materialnemu dziedzictwu: lokalnym rzemieślnikom, piecom do topienia wosku, znaleziskom archeologicznym i ceramice. Odwiedzający dowiedzą się, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców.
Natomiast Biała Sala – sala ślubów jest obecnie przestrzenią dla oficjalnych wydarzeń miejskich, z unikatowym wystrojem i pamiątkami. Dużą atrakcją dla zwiedzających jest wieża widokowa, na którą wejście daje możliwość podziwiania Starego Miasta z niezwykłej perspektywy. – Ta sala wyglądała kiedyś inaczej. Kiedy zaczął rezydować tutaj car Rosji, kazał dobudować jedno piętro, a tym samym podwyższyć salę. Na górze znajdowało się miejsce dla orkiestry, ponieważ Biała Sala służyła do balów – tłumaczy nasz przewodnik.
Ekspozycje w ratuszu zmieniają się okresowo, w zależności od prowadzonych prac i współpracy z innymi muzeami, ale rdzeniem pozostają tematy związane z historią i tradycją Kowna.
Oprócz stałych zbiorów, muzeum regularnie proponuje wystawy multimedialne i czasowe, które pogłębiają wiedzę o historii miasta, np. w kontekście przełomowych wydarzeń historycznych, takich jak wojny, rozwój fortyfikacji czy dzieje lokalnych społeczności.
Muzeum stanowi klucz do zrozumienia litewskiej tożsamości – zarówno lokalnej, jak i narodowej – poprzez zgromadzone artefakty i dokumenty, pokazując przemiany społeczne, współistnienie kultur oraz udział Kowna w ważnych wydarzeniach historycznych; jego rola edukacyjna jest nieoceniona dla mieszkańców i gości.
Ratusz w Kownie jest chętnie odwiedzany przez turystów z Polski, którzy dominują wśród zagranicznych nacji w statystykach. W 2024 roku obiekt odwiedziło 314 Polaków. Tylko w pierwszym półroczu 2025 roku w Muzeum pojawiło się 175 naszych rodaków. Na kolejnych miejscach są turyści z Ukrainy, Wielkiej Brytanii i Niemiec.
Słodki Ratusz, czyli Kawiarnia Ratuszowa
Dużym atutem zwiedzania Muzeum Miejskiego Kowna w Ratuszu jest wizyta w Saldu Rotušės (https://visit.kaunas.lt/lt/paragaukite/kava-ir-prie-jos-2/saldu/). Istnieje ona od 2024 roku i oferuje unikalne, autorskie desery i napoje. Na razie – z uwagi na trwający remont kowieńskiego Rynku – jej działalność jest z konieczności ograniczona. Już niedługo mieszkańcy i turyści będą mogli cieszyć się sercem Starego Miasta w pełnej krasie. Będą mogli odwiedzić także ten lokal gastronomiczny i delektować się pysznościami w cieniu „Białego Łabędzia”.
Kawiarnia słynie przede wszystkim z lodów produkowanych na miejscu. Ich receptury czerpią inspiracje z włoskiej tradycji lodziarskiej i nowoczesnej kulturze cukierniczej. Są wyśmienite także dzięki doświadczeniom i podróżom kadry zarządzającej, która osobiście dba o dobór składników, balans słodyczy i naturalność.
W Saldu Rotušės spotykamy się z Eveliną Kašėtienė, dyrektor zarządzającą Ledainė Saldu. Towarzyszy nam Jonas Vaičenonis – Kierownik Działu Historii Kowna Muzeum Miejskiego, z którym zwiedzaliśmy Ratusz.
– Wszystko przygotowujemy sami, z najlepszych, sezonowych składników – mówi Evelina na dzień dobry. Dostajemy ciepłe tosty z własnej produkcji lokami: pistacjowymi i truskawkowymi. Przypominają trochę sycylijską brioche z granitą. Lody są bardzo kremowe, gęste i smaczne. – Staramy się wykorzystywać lokalne i ekologiczne składniki. Smaki często się zmieniają, w zależności od pory roku – wyjaśnia menadżerka. – Teraz mamy smak truskawkowy i różany – dodaje.
Znajdzie się także coś dla wegan i miłośników modnych smaków. Można zamówić matchę a’la cappuccino lub late machiatto. Przygotowywane są one oczywiście na napojach wegańskich w bogatej ofercie smaków.
Menu regularnie się zmienia, a lody wyróżnia oryginalność smaków – obok klasycznych można tu znaleźć sezonowe, eksperymentalne połączenia oraz wersje wytrawne. Dodatkowym atutem jest wyszukane podejście do słodyczy i domowych deserów, dzięki czemu Saldu stała się rozpoznawalna na mapie Kowna jako synonim najwyższej jakości rzemiosła.
Wnętrze kawiarni utrzymane jest w nowoczesnym stylu, lecz z atmosferą włoskiego dolce vita – miejsce prowadzi osoba pełna kulinarnej pasji i serdeczności, która zbudowała wokół Saldu społeczność miłośników lodów i deserów. – Staramy się, aby atmosfera kawiarni współgrała z naszą ofertę – wyjaśnia Evelina.
Marka Saldu powstała w 2019 roku jako przedsięwzięcie skupiające się na kawiarniach autorskich, lodziarniach i cukierniach. Saldu świadczy także usługi cateringu i współpracuje z lokalnymi wydarzeniami, wykorzystując własną pracownię cukierniczą. Oferta marki obejmuje nie tylko lokalizację przy ratuszu – Saldu działa obecnie także m.in. w Galerii Akropolis oraz sezonowo jako punkty lodowe w różnych częściach miasta.
Warto odwiedzić to miejsce podczas podróży do Kowna.
Autor: Agnieszka Nowak i Leszek Nowak, www.travel2.pl i www.2ba.pl
