Istniejąca już od 1990 roku pozarządowa organizacja – Instytut na rzecz Ekorozwoju – może poszczycić się promowaniem i konsekwentnym wdrażaniem zasad oraz rozwiązań służących zrównoważonemu rozwojowi Polski. W pracach Instytutu bardzo często pojawiają się akcenty turystyczne. Efektem ostatnio prowadzonych studiów tegoż Instytutu jest broszura „Klimat a turystyka”, autorstwa Jolanty Kamienieckiej i Andrzeja Kassenberga.
Publikacja, adresowana do szerokiego kręgu, zwłaszcza społeczności regionalnych ¬ wskazuje na istotne – często nie uświadomione – relacje pomiędzy turystyką a środowiskiem. Klimat ma znaczenie dla środowiska, w którym toczy się codzienne życie człowieka, w tym i w czasie wolnym od pracy, a strefy klimatyczne wyznaczają strefy turystyczne, klimat określa długość sezonu turystycznego, stosowanie określonych technologii i programowanie rozwoju infrastruktury.
Trzeba o tym więcej mówić, pisać, dyskutować – i to nie dlatego, że jest to temat modny i medialny. Zadaniem samorządów lokalnych jest racjonalne wykorzystywanie miejscowych walorów.
Turystyka zrównoważona dotyczy szeroko pojętej koncepcji rozwoju turystycznego przyjaznego środowisku i to nie tylko w regionach wiejskich oraz miastach, ale także w jej wielkich centrach. Powstaje pytanie: Czy aby na pewno kreatorzy turystyki zrównoważonej doceniają problemy zmian klimatycznych? Przecież konieczna jest nie tylko ochrona krajobrazu, poznawanie przyrody, poszanowanie natury, ale także konieczność nie tylko opracowania, a przede wszystkim systemowego wdrażania strategii ochrony klimatu.
Sama turystyka też jest niejako ofiarą zachodzących zmian klimatycznych, ale może też być ich sprawcą. Są nimi niewątpliwie spaliny samochodów, kominy, ale też choćby działkowe grile. Zmiany klimatu zmuszą turystów i organizatorów turystyki do przygotowania się do nowych warunków. Mogą ich czekać niemiłe niespodzianki. W wielu centrach wypoczynku zimowego zamiast śniegu może padać deszcz. Być może turystyka zimowa z miejsc takich jak Alpy, czy Skandynawia, będzie się musiała przenieść gdzieś, gdzie opady śniegu będą bardziej pewne? Europa południowa stanie się gorętsza i suchsza, co doprowadzi być może do częstszych fal gorąca i susz (tak jak w lecie 2003 roku), a turystyka w Europie południowej zostanie znacznie ograniczona z powodu zbyt wysokich temperatur i suszy? Zmiany klimatu mają także wpływ na zdrowie człowieka.
Tylko nieliczni przedstawiciele branży turystycznej uświadamiają sobie bezpośrednią zależność między wyczerpywaniem się zasobów naturalnych danego regionu a ubożeniem jego walorów turystycznych. Może nastąpić wzrost ilości kataklizmów, takich jak powodzie czy huragany. Według ekspertów z Wildlife Conservation Society zidentyfikowano 12 chorób, które rozprzestrzeniają na nowe rejony w wyniku zmian klimatycznych. Około dwustu milionów ludzi zostanie tzw. uchodźcami klimatycznymi z powodu suszy lub powodzi, które występować będą w ich krajach.
Eksperci z Instytutu na rzecz Ekorozwoju mówią o konieczności efektywnej koordynacji działań ochronnych i uświadamiających na poziomie międzynarodowym, krajowym, regionalnym i lokalnym.
Do turystyki winny przemawiać następujące fakty. Na konferencji w Davos, przedstawiciele państw najczęściej odwiedzanych przez turystów ostrzegli, że zmiany klimatyczne mogą zagrozić największym turystycznym atrakcjom. Przedstawiciele rządów oraz branży turystycznej z Australii, Egiptu, Fidżi i Seszeli podkreślili, że wzrost poziomu morza i temperatur powoduje ogromne szkody, a huragany niszczą plaże i rafy koralowe, które mają kluczowe znaczenie dla turystyki, która jest istotną częścią ich gospodarki. Malediwy to kraj bardzo narażony na skutki topnienia lodowców i wzrost poziomu mórz. Wielka Rafa Koralowa w Australii traci kolory z powodu wzrostu temperatury wody. Wzrost temperatury wody odbarwia korale w Morzu Czerwonym, a 3 spośród 9 mln turystów, którzy co roku przyjeżdżają do Egiptu, to nurkowie. Wysoka temperatura pozbawi warunków narciarskich Alpy. Można dodać, że Gdańska Starówka jest też zagrożona… znalezieniem się pod wodami Bałtyku.
Klimat jest zasadniczym zasobem turystycznym, współdecyduje o przydatności lokalizacji dla szerokiego zakresu działań turystycznych, jest podstawowym czynnikiem determinującym globalną sezonowość popytu w turystyce oraz ma istotny wpływ na koszty eksploatacyjne, takie jak koszty ogrzewania i chłodzenia, produkcji śniegu, nawadniania, zaopatrzenia w żywność i wodę oraz ubezpieczenia. Z tego powodu zmiany długości i jakości zależnych od klimatu sezonów turystycznych (tzn. wakacji i ferii spędzanych na słońcu nad morzem i na uprawianiu sportów zimowych) mogłyby mieć znaczne konsekwencje dla atrakcyjności regionów.
Najwyższy czas na dyskusję i konkretne środki zaradcze – także na poziomie lokalnym. To także zadanie dla szerokiej grupy podmiotów turystycznych i okołoturystycznych i oczywiście – samych turystów. Ochrona klimatu jest obowiązkiem wszystkich osób, a ignorowanie wyników badań może przynieść niepowetowane straty.
Jan Paweł Piotrowski
