Rok 2014 w Polsce uchwałą Sejmu RP został ogłoszony rokiem Jana Karskiego. W tym roku mija 100 lat od urodzin Jana Karskiego, wielkiego Polaka, obywatela Stanów Zjednoczonych, honorowego obywatela Izraela.
Jan Karski, właściwie Jan Romuald Kozielewski, urodził się 24 kwietnia 1914 roku w Łodzi. Jego pradziadkowie ze strony matki byli żołnierzami Napoleona, dziadek Andrzej Kozielewski walczył o odzyskanie niepodległości Polski w powstaniu 1863 roku. Ojciec – Stefan Ignacy Kozielewski – z zawodu rymarz, zmarł gdy Janek miał kilka lat. Matka – Walentyna z Burakowskich – była praktykującą katoliczką. Rodzina Kozielewskich mieszkała przy ulicy Kilińskiego 71, w kamienicy czynszowej, w której większość lokatorów była pochodzenia żydowskiego. Janek uczył się w szkole jezuitów. Na podwórku bawił się z żydowskimi dziećmi. Naukę kontynuował w Miejskim Gimnazjum Męskim w Łodzi, gdzie miał wielu żydowskich i niemieckich kolegów. Maturę zdał w 1931 roku i zaczął studiować prawo i dyplomację na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Studia ukończył w 1935 r. zdobywając dyplom magistra praw i magistra nauk dyplomatycznych. Po studiach i odbyciu służby wojskowej Jan Karski został przyjęty na staż w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i wyjechał na praktyki do Szwajcarii i Anglii. Zagranicznym stażom zawdzięczał dobrą znajomość francuskiego, niemieckiego i angielskiego. 23 sierpnia 1939 r. podporucznik Jan Karski dostał tajny rozkaz mobilizacyjny. Po napadzie ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej. W październiku 1939 r. zapadła decyzja, że jeńcy pochodzący z terenów, które zostały inkorporowane do Rzeszy, zostaną przekazani wojskowym władzom niemieckim. Jan Karski urodzony w Łodzi, która znajdowała się pod niemiecką okupacją, wrócił na zachód dzięki fortelowi, że podał się za szeregowca. W listopadzie 1939 r. uciekł z niemieckiego transportu, dotarł do Warszawy i podjął działalność konspiracyjną.
Jan Karski stał się emisariuszem Polskiego Państwa Podziemnego, wysłannikiem, który przewoził tajne informacje z okupowanego kraju do rządu polskiego na uchodźstwie. Aby nie zostać zdekonspirowany, Jan Kozielewski używał pseudonimów. Znany był jako Witold, nosił też różne nazwiska: Kwaśniewski, Piasecki, Znamierowski, Kruszewski, Kucharski. Parokrotnie udawał się do getta warszawskiego. W przebraniu niemieckiego żołnierza wchodził do obozu zagłady.
Jesienią 1942 r. Jan Karski wyruszył do Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych z misją, podczas której jako naoczny świadek zdał relację o eksterminacji Żydów. Przekazał także informacje o strukturze, organizacji i funkcjonowaniu Państwa Podziemnego w okupowanej Polsce. W lipcu 1943 r. został przyjęty przez Franklina Delano Roosevelta, prezydenta USA. Wielokrotnie apelował do przedstawicieli najwyższych władz alianckich o ratunek dla Żydów. W rozmowie z wieloma wpływowymi osobami prawie nikt nie chciał uwierzyć w to co widział i słyszał. We wrześniu 1943 r. Jan Karski został zdekonspirowany. Nie mógł wrócić do kraju. W listopadzie 1944 r. ukazała się książka Jana Karskiego i zrobiła w USA furorę. Dopiero z niej Amerykanie dowiedzieli się o walce i cierpieniach Polaków, o roli państwa podziemnego, a także o zagładzie Żydów.
Po wojnie Jan Karski początkowo zamieszkał w Nowym Jorku. Prowadził wykłady dla oficerów kontrwywiadu, sponsorowane przez Pentagon. W 1954 r. Karski otrzymał amerykańskie obywatelstwo. W 1965 r. poślubił 54 letnią tancerkę i choreografkę Polę Nireńską, polską żydówkę. Pola przyjęła chrzest i przeszła na katolicyzm. Nie mieli dzieci. Pola przechodziła ciężką depresję. Nie mogła znieść starości, zaczęła chorować na artretyzm. W 1992 r. rzuciła się z jedenastego piętra. Karski przez kilkanaście lat pracował w Szkole Służby Zagranicznej Uniwersytetu Georgetown. Gdy odszedł na emeryturę, jego miejsce objęła Madeleine Albright – pierwsza w historii USA kobieta na stanowisku sekretarza stanu. W 1982 r. Jan Karski otrzymał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata i posadził drzewko na terenie Yad Vashem w Jerozolimie. W następnych latach otrzymał wiele doktoratów honoris causa i inne odznaczenia, w tym komandoria Orderu Odrodzenia Polski oraz Order Orła Białego. W 1992 r. Jan Karski ustanowił dwie nagrody. Nagroda imienia Poli Nireńskiej co roku wręczana przez Washington Performing Art. Society wybitnej indywidualności w zakresie tańca współczesnego. Druga – nosi imię Jana Karskiego i jego żony – honoruje wysiłek twórczy i naukowy związany z dokumentowaniem wkładu do polskiej kultury i nauki dwóch grup polskiego społeczeństwa: Żydów polskich i Polaków żydowskiego pochodzenia. Prof. Jan Karski zmarł 13 lipca 2000 r. w Waszyngtonie, gdzie jest pochowany.
22 maja 2012 r. otrzymał pośmiertnie Prezydencki Medal Wolności , najwyższe cywilne odznaczenie amerykańskie.
Powstało wiele pomników (zwanych „Ławeczkami Karskiego”), Jana Karskiego – m.in. w Nowym Yorku, Waszyngtonie, Kielcach, Łodzi, Tel Awiwie.
11 czerwca 2013 r. pojawił się pomnik przed Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. Autorem projektu jest rzeźbiarz Karol Badyna.
