Chodzimy, wędrujemy beskidzkimi szlakami. Coraz też częściej zdarza się nam narzekać na ich stan, będący wynikiem nie tylko przeznaczania na ich konserwacje coraz mniejszych środków ale przede wszystkim panoszącego się w górach wandalizmu, tj. pseudo turystów ruj-nujących wspólne i społeczno dobro.
Może szczególnie teraz, u progu Roku Szlaków warto na chwilę się zatrzymać, zadumać nad historycznymi kartotekami i przypomnieć, komu szczególnie dużo przy szlakach zawdzię-czamy. Do nestorów tematyki wielorakiej w turystyce ale szlaków przede wszystkim należy Członek Honorowy PTTK – ELFRYDA TRYBOWSKA z Rabki. Teren, który pragnę objąć moimi wspomnieniami dotyczy przede wszystkim Gorców i Beskidu Wyspowego, gdzie Od-dział Rabczański PTTK szlaki wytyczał i nadal się nimi opiekuje.
Był rok 1951. Całkiem niedawno Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (chodzi oczywiście o to przedwojenne) połączyło szeregi z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym tworząc PTTK. Właśnie w 1951 roku Elfryda Trybowska wytycza szlak żółty z Rabki Zarytego wiodący popularną dziś „Percią Borkowskiego” na Luboń Wielki. W tym samym roku odradza się nie-jako (był już wytyczony przez przedwojenne PTT) szlak niebieski z Jordanowa przez Luboń Mały na Luboń Wielki jest wytyczony oraz nowy szlak żółty z Mszany Dolnej przez Czarny Dział na Ćwilin. Tak więc początek obecnej sieci szlaków na obszarze rabczańskim zdecy-dowanie miał swój początek w Beskidzie Wyspowym. Potwierdzeniem owej tezy było wyz-nakowanie także w 1951 roku przez E. Trybowską niebieskiego szlaku z Jurkowa na Mogie-licę oraz odnowienie daw-nych historycznie szlaków żółtych wykonanych ręką ks. Walentego Gadowskiego, z Mogielicy przez Jasień do Rzek.
Rok 1952 wprowadza znakowane szlaki w Gorcach (Rzeki-Gorc niebieski oraz Szczawa-No-wa Polana czarny). Następuje wyraźne poszerzanie sieci szlaków w Beskidzie Wyspowym (Szczawa-Mogielica niebieski, Mszana Dolna-Kobylica-Jasień zielony, Mszana Dolna-Lubo-goszcz zielony, Lubień-Szczebel-Mszana Dolna czarny).
Lata 1953 i 1954 okazują się przełomowe nie tylko w nowe szlaki, ale w świadome, niejako planowane zagospodarowywanie nimi całych regionów w Beskidach. Po raz pierwszy w PTTK pojawia się odnowiony przez Elfrydę Trybowską Główny Szlak Beskidzki od Jordano-wa przez Rabkę i Stare Wierchy na Turbacz (1953), połączenie Rabki z Luboniem Wielkim przez Rabkę Zaryte (niebieski), poszerzenie ilości szlaków na Lubogoszczu (Mszana Dolna-Lubogoszcz-Kasina Wielka czerwony) a także kolejny szlak na Luboń Wielki (czerwony z Mszany Dolnej przez prz. Glisne). Uhonorowaniem pamięci ks. W. Gadowskiego stało się przywrócenie turystom (1953) wyznakowanego przez niego w 1926 roku szlaku z Rzek przez Kudłoń na Turbacz. Także jeszcze w roku 1953 turyści mogą już podejść z Rabki Zarytego przez Olszówkę na Stare Wierchy (szlak żółty), szlakiem niebieskim na Stare Wierchy z Prz. Sieniawskiej przez Rdzawkę oraz z Rabki przez Krzywoń pod kościółek św. Krzyża na Piąt-kowej.
W roku 1954 rabczańscy znakarze na czele z E. Trybowską poświęcili głównie Gorcom choć o Beskidzie Wyspowym także starali się nie zapominać. Zostaje wtedy po raz pierwszy połą-czony Gorc szlakiem zielonym z Ochotnicą Dolną z jednej strony a Polaną Gabrowską z drugiej. Na prymitywnych wtedy mapach turystycznych jest już odwzorowany zielony szlak z Raby Niżnej przez Niedźwiedź na Turbacz, obok domu W. Orkana. Przybywa także kolejny szlak na Szczeblu (zielony z Lubnia i na Prz. Glisne). Wielkie kopce Beskidu Wyspowego: Śnieżnica i Ćwilin są połączone niebieskim szlakiem od Kasiny Wielkiej przez Przełęcz Gru-szowiec do Jurkowa.
W latach 60-tych Oddział Rabczański PTTK zainicjował powstanie tylko trzech nowych szlaków (Kasinka Mała-zachodni Lubogoszcz czarny –1961, Przełęcz pod Kobylicą-Lubo-mierz-Kudłoń czarny –1968, oraz: Skawa-Wysoka-Sidzina-Polana Malinowe niebieski – 1969).
Lata 70-te określiłbym jako zainicjowanie kilku nowych szlaków „na okoliczność”. W zwią-zku z budową kolei krzesełkowej na Tobołów został wytyczony zielony szlak z Poręby Wielkiej Koninek przez Tobołów na Obidowiec (1976), zaś celem włączenia do sieci szlaków Ośrodka Rekolekcyjno Rekreacyjnego na Śnieżnicy zielony łącznik jest wytyczony od Prz. Gruszowiec do zachodniego stoku góry i szlaku niebieskiego (1975). Z uwagi na coraz więk-szy ruch turystów oraz narciarzy między doliną Słonego Potoku w Rabce a Maciejową na tej trasie można chodzić od 1979 roku szlakiem czarnym.
W latach 80-tych, gdy powstawał Gorczański Park Narodowy Oddział Rabczański PTTK uzyskał zgodę i wytyczył w terenie trzy nowe szlaki, już na terenie Parku (wszystkie w roku 1980); niebieski z Rzek doliną Kamienicy na Prz. Borek, zielony z górnej części doliny Ka-mienicy przez Stawieniec na Kudłoń oraz czarny z Koniny przez Kopę na Kudłoń. Ponadto z nowości można zauważyć obok domu Orkana (żółty łącznik z Poręby Wielkiej Koninek na Pustkę (1986) oraz w szeroko rozumianym otoczeniu pomiędzy Porębą Wielką Górną, Ma-ciejową i Rdzawką (Poręba Wielka Górna-Jasionów-Maciejowa-Ponice-Piątkowa, lata 1985-1986).
W dekadzie lat 90-tych zrealizowano dalekosiężną koncepcję, aby jednym szlakiem w kolo-rze żółtym połączyć Prz. pod Żeleźnicą przez Rabę Wyżną, Rabską Gorę i górną część wsi Rokiciny z Piątkową (1990-1991).
Starania gospodarzy schroniska studenckiego PTTK „Hawiarską Koliba” nad Ochotnicą Gór-ną w Gorcach uwieńczono powodzeniem, gdy żółty szlak turystyczny połączył Ochotnicę przez osiedle Jamne z głównym grzbietem Gorców, nieopodal Polany Bieniowe (1997).
Rok później uczyniono ukłon dla plecakowych turystów wybierających się do bazy namio-towej na Polanie Wały pod Jasieniem w Beskidzie Wyspowym prowadząc szlak jednocześnie w to miejsce z Białego w Szczawie oraz ze wsi Półrzeczki (zielony 1998). Jako najnowszy (od 2002 roku) funkcjonuje w terenie zielony łącznik od stacji kolejowej w Jordanowie pod wytwornie odtworzony zabytkowy dwór Anny i Antoniego Pilchów w Wysokiej.
Chociaż w dokumentach na temat znakowania i późniejszych odnowień szlaków przewijają się oprócz Elfrydy Trybowskiej także inne nazwiska, zdarza się to rzadko. Zatem od początku lat 50-tych do początku lat 90-tych większość szlaków turystycznych w Beskidzie Wyspo-wym i Gorcach powstawała pod nadzorem i przy osobistym udziale Elfrydy Trybowskiej.
Tekst: Andrzej Matuszczyk
