Pustynia Błędowska to największy teren występowania piasków śródlądowych w naszej części Europy. Moment jej powstania datuje się na czasy średniowiecza i wiąże z gospodarczą działalnością człowieka. Powstanie pustyni wiążą się z faktem wyrębu okolicznych lasów na potrzeby rozwijającego się tutaj górnictwa i hutnictwa. Rozwój przemysłu spowodował też obniżenie poziomu wód gruntowych. Wszystko razem doprowadziło do wytrzebienia roślin i odsłonięcia piasków, ukrytych do tej pory pod warstwą biomasy. Przez następne dekady obszar „pustynny” powiększała erozyjna działalność wiatrów – okolica zyskała w końcu miano Polskiej Sahary.
Piaski zajmowały pierwotnie obszar około 150 km2. Niestety, obecnie jest to tylko około 33 km2, a więc nieporównywalnie mniej. Jednak pomimo tego, że natura powoli przywracała ten teren do jego pierwotnego wyglądu, pokrywając go z powrotem roślinnością i drzewami, nadal jest to miejsce o unikalnym charakterze w naszej części Europy. Obszar odsłoniętego piasku systematycznie zarasta, podejmuje się jednak działania by temu zapobiec. Prowadzi się miedzy innymi wycinkę drzew i wypas zwierząt. Obszar objęty jest też programem Natura 2000.
Pustynie Błędowską zwiedzać można pieszo, konno lub na rowerze. Pieszy szlak żółty, zwany „Szlakiem Pustynnym” prowadzi od Błędowa, do wsi Klucze, a więc z zachodu na wschód całego obszaru. Miejscowości te łączy również jeździecki szlak pomarańczowy, nazwany Transjurajskim Szlakiem Konnym. We wsi Klucze na górze zwanej Czubatka (382 m n.p.m.) znajduje się najlepszy punkt widokowy na Polską Saharę. Warta odwiedzin jest również dolina rzeczki Białej Przemszy („oaza pustyni”), która dzieli Pustynię Błędowską na część północną i południową.
Z obszarem Pustyni Błędowskiej związanych jest kilka ciekawostek. W latach 1930 M. Kantor-Mirsk mówił o tym obszarze tymi słowami: "ogromna pustka, niesamowita dzikość, morze piasków, szmat ziemi nagiej, tchnącej martwotą". Pojawiały się również opinie, że spacerując po okolicy można było stać się świadkiem Fata-Morgany. Pustynny charakter z pewnością podtrzymywał fakt, że przez większość XX wieku obszar wykorzystywano jako poligon. W czasach II RP ćwiczyła tu piechota, artyleria i lotnicy z Krakowa. W czasach II WŚ hitlerowcy zmienili ją w poligon doświadczalny Lufwaffe. Ćwiczyły tutaj także wojska Afrika Korps, wysłanego później do walki w piaskach Afryki Północnej. W czasach PRL zrealizowano tutaj również ekranizację Faraona Bolesława Prusa.
Największym problemem i „cichą” tragedią ówczesnej Pustyni Błędowskiej jest jej powolne zarastanie. Pustynia zanika, i bez pewnego rodzaju destruktywnej działalności człowieka nie jest w stanie się obronić – by mogła istnieć, niszczyć i tępić trzeba większość roślin i drzewostanu. Jak już wspomniano, tego typu działania już się przeprowadza. Może jednak dojść do sytuacji, że przyszłe pokolenie nie będą już mogły oglądać jednej w naszej części kontynentu pustyni.
Łukasz Niemotko
