Park Mużakowski

Park Mużakowski to park krajobrazowy z 1. połowy XIX wieku, czołowy przykład europejskiej sztuki ogrodowej tego okresu, a zarazem jedyne w swoim rodzaju połączenie natury i sztuki ogrodniczej. Leży nad Nysą Łużycką, po obu stronach granicy Polski i Niemiec. Założył go – na obszarze o powierzchni ponad 700 ha – książę Hermann von Pückler-Muskau, arystokrata niemiecki, uznany literat, teoretyk i praktyk ogrodnictwa krajobrazowego. Książę był pomysłodawcą i autorem parku, przy którego realizacji pomagało mu liczne grono doradców: Karl Friedrich Schinkel – autor projektu przebudowy głównych budynków rezydencji i budowli parkowych, August Schirmer – malarz, John Adey Repton – architekt angielski oraz ogrodnik Jacob Rehder – kierownik prac parkowych.

Park imponuje mistrzowskim wykorzystaniem naturalnych walorów terenu. Położony jest w malowniczej dolinie Nysy Łużyckiej, na odcinku przełomu rzeki przez formacje geologiczne moreny czołowej, zwanej Łukiem Mużakowa. Dolina rozszerza się w tym miejscu do 1,5 km, a wznoszące się po obu stronach rzeki tarasy dochodzą do 60 m wysokości względnej. Pückler stworzył genialną i doskonale przemyślaną kompozycję, galerię obrazów utworzoną z naturalnych elementów – ukształtowania terenu, starych dębów, naturalnych jeziorek i cieków wodnych, w którą umiejętnie wpisał elementy architektoniczne. Dla podkreślenia malowniczości miejsca przekopano sztuczną odnogę rzeki, nazwaną Nysą Hermanna. Na krawędziach tarasów po obu stronach doliny wzniesiono budowle i urządzono powiązane kompozycyjnie miejsca widokowe. Budowle parkowe wtapiają się w krajobraz, tworząc naturalne scenerie. Rozległa kompozycja rozciąga się po horyzont, otoczona przez pola i łąki, które tworzą tło dla tego dzieła.

Nic więc dziwnego, że przedsięwzięcie przerosło twórcę, który w 1845 roku, po 30 latach mozolnych prac, zmuszony był z powodów finansowych sprzedać Muskau. Dzieło znalazło szczęśliwie swoich mecenasów i kontynuatorów – księcia Fryderyka Niderlandzkiego i rodzinę von Arnim. Po II wojnie światowej granica polsko-niemiecka podzieliła park na dwie części. Zachodnia (206 ha wraz z zamkiem) leży po stronie niemieckiej, na terenie miasta Bad Muskau. Część wschodnia (522 ha) – po stronie polskiej, w Łęknicy. Łączą je dwa mosty na Nysie Łużyckiej – Most Podwójny i Most Angielski. Obecnie stroną wschodnią Parku Mużakowskiego zarządza Narodowy Instytut Dziedzictwa, a stroną zachodnią Fundacja „Fürst-Pückler-Park-Bad Muskau”

Od końca lat 80. XX wieku park jest przedmiotem polsko-niemieckiego projektu rewaloryzacji. Jest to jedyny w Europie przykład ścisłej współpracy dwóch państw na rzecz ochrony i konserwacji krajobrazu kulturowego. Działania prowadzone w Parku Mużakowskim uzyskały aprobatę międzynarodową. W 2004 roku Park Mużakowski został uznany za  pomnik historii i wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO .

W październiku 2011 roku w Parku Mużakowskim został otwarty Most Angielski, odbudowany po zniszczeniach wojennych. Inwestycja została zrealizowana przez zarządcę niemieckiej części parku – saksońską fundację Stiftung „Fürst-Pückler-Park-Bad MUskau” i była współfinansowana ze środków Investitionsprogramms Nationale UNESCO-Welterbestätten. Całkowity koszt wyniósł ok 2,3 mln euro. Wkładem Narodowego Instytutu Dziedzictwa w otwarcie Mostu Angielskiego było odtworzenie kompozycji na tarasie Domu Angielskiego. Odtworzono historyczny układ przestrzenny wraz z widokiem w kierunku niemieckiej części parku, zrekonstruowano układ ścieżek, pawilon widokowy, wyeksponowano fundamenty niezachowanego budynku głównego.

Kolejną ważną inwestycją przeprowadzoną w 2011 roku w Parku Mużakowskim było przeprowadzenie remontu konserwatorskiego Mostu Arkadowego w ramach projektu pn. „Remont Mostu Arkadowego w Parku Mużakowskim w Łęknicy” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Polska-Saksonia 2007-2013. Wartość projektu to kwota ok. 2,5 mln zł.

Równolegle z pracami rewaloryzacyjnymi od wielu lat prowadzone są działania promocyjne i edukacyjne. Park jest gospodarzem międzynarodowych spotkań, konferencji oraz imprez i wydarzeń zarówno o znaczeniu lokalnym, jak i regionalnym. Do tradycji należy odbywające się od 1994 roku polsko-niemieckie Święto Parku,  które w ostatnich latach stało się imprezą plenerową przygotowywaną z dużym rozmachem, integrującą społeczności po obu stronach granicy. Składają się na nią liczne atrakcje, pokazy, przedstawienia oraz koncert z udziałem gwiazd sceny operowej. W czasie Święta Parku mają miejsce finały programów edukacyjnych dla dzieci i młodzieży, realizowanych przez Pracownię Terenową NID „Park Mużakowski” we współpracy z lokalnymi samorządami. Programy mają na celu wzmocnienie więzi  z  miejscem urodzenia, zamieszkania oraz dziedzictwem kulturowym regionu poprzez zdobywanie i pogłębianie wiedzy o jego historii, wartości krajobrazu i środowiska przyrodniczego. Kilkunastoletnią tradycję mają też Finały Powiatowej i Wojewódzkiej Olimpiady Młodzieży w Indywidualnych Biegach Przełajowych, tzw. Biegi Mużakowskie, w których corocznie biorą udział dzieci i młodzież z całego województwa lubuskiego.

Obecnie Park Mużakowski odwiedza rocznie ponad 300 tys. turystów z całego świata.
Park Mużakowski można zwiedzać pieszo, rowerem lub konno. Wędrując po malowniczo wijących się ścieżkach, napotykamy na swojej drodze punkty widokowe z kamiennymi ławkami, z których roztaczają się wspaniałe widoki. Park o każdej porze roku, a nawet porze dnia przybiera inną szatę i odkrywa przed nami swoje piękno. Niestety, wiele lat pracy trzeba jeszcze, aby odzyskał dawną świetność – zaniedbania w pielęgnacji i powojenne zniszczenia są wciąż widoczne.