25 lat temu – 17 czerwca 1991 roku w Bonn podpisano Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalna Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy. Był on uzupełnieniem podpisanego wcześniej, bo 14 listopada 1990 roku polsko-niemieckiego traktatu granicznego, który był jednym z warunków zjednoczenia Niemiec. Do połowy czerwca w Przystanku Historia można oglądać wystawę „Pojednanie / Versöhnung in progress… Kościół katolicki i relacje polsko-niemieckie po 1945 r.” przygotowaną przez Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” oraz Maximilian-Kolbe-Stiftung przy wsparciu Konferencji Episkopatów Polski i Niemiec. Wystawa opowiada o roli Kościoła katolickiego w powojennym procesie pojednania pomiędzy dwoma narodami, które wzajemne relacje budowały na morzu ruin i wzajemnej wrogości – skutkach II wojny światowej. Ten trudny proces, który wciąż nie może być uznany za zakończony, miał od początku wymiar europejski, a inicjatywy podejmowane w tej kwestii przez Kościoły Polski i Niemiec stanowią fundament dzisiejszego kształtu zjednoczonej Europy. Co ważne, w przeciwieństwie do pojednania niemiecko-francuskiego, które było inspirowane i przeprowadzane przez elity polityczne obu krajów, pojednanie polsko-niemieckie było inicjowane oddolnie, wbrew władzom, a nawet wbrew większości społeczeństwa, dzięki odwadze i determinacji pojedynczych osób, często kierujących się wartościami chrześcijańskimi.
W drugiej połowie miesiąca zapraszamy na wystawę „Bogu i Polsce. Harcerstwo niepokorne i niezależne w „Polsce Ludowej” (1945–1990)”. Wystawa jest poświęcona dziejom harcerstwa w PRL, tj. od 1945 do 1990 roku. Jej celem jest przedstawienie losów polskiego harcerstwa w okresie po II wojnie światowej w państwie komunistycznym. Szczególny nacisk został położony na lata 1980–1989, kiedy niezależne od władz komunistycznych środowiska harcerskie odrodziły się, wysuwając postulat odnowy Związku Harcerstwa Polskiego w oparciu o tradycyjne harcerskie ideały.
Spotkania Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota”, tym razem poświęcone będą polskim czerwcom. 20 czerwca (poniedziałek) Klub zaprasza na wykład dr. Pawła Sasanki, autora monografii „Czerwiec 1976. Geneza, przebieg, konsekwencje”. Dzień później, 21 czerwca (wtorek) Klub zaprasza także na projekcję filmu „My z Cegielskiego” o krwawo stłumionym proteście robotników w Poznaniu 28 czerwca 1956 roku.
Ważne miejsce w czerwcowym programie zajmuje Ukraina. 16 czerwca (czwartek) odbędzie się promocja książki Mariusza Sawy „Ukraiński emigrant. Działalność i myśl Iwana Kedryna-Rudnyckiego (1896-1995)” wydanej przez lubelski Oddział IPN. Kedryna-Rudnycky to jeden z najważniejszych ukraińskich publicystów i działaczy politycznych XX wieku. W rozmowie o dwudziestowiecznych dziejach Ukraińców i Polaków, oprócz autora, wezmą udział także prof. Roman Wysocki oraz dr Paweł Libera.
10 czerwca (piątek) w cyklu „Historia z Piotrem Skwiecińskim” gospodarz zaprosił do dyskusji uznanych badaczy Ewę Siemaszko i prof. Grzegorza Motykę. Jak można się domyślić, spotkanie będzie dotyczyło Zbrodni Wołyńskiej.
Z kolei 8 czerwca (środa) także temat pośrednio związany z Ukrainą. W dyskusji „Deportacje 1936 r., Ukraina – Kazachstan: wymierzone w Polaków stalinowskie czystki etniczne” udział wezmą prof. Mikołaj Iwanow (Uniwersytet Opolski), dr Marcin Kruszyński (IPN Lublin) oraz Piotr Kościński (Fundacja Lelewela). Podpisany 18 marca 1921 r. Traktat Ryski pozostawił na wschód od nowej granicy polsko-sowieckiej znaczące skupiska Polaków. Wg spisu z 1926 roku 782,3 tys. obywateli sowieckich zadeklarowało pochodzenie polskie. 28 kwietnia 1936 r. Rada Komisarzy Ludowych przyjęła rezolucję nr 776-120 o przesiedleniu Polaków „jako politycznie niepewnych” z Ukrainy do Kazachstanu. Przedłużeniem akcji deportacyjnych z Ukrainy była tzw. operacja polska NKWD przeprowadzona w latach 1937-38. Obie akcje pochłonęły ponad 100 tys. ofiar śmiertelnych. Prof. Iwanowa można uznać za pioniera badań nad tym tematem, a jego najnowsza książka „Zapomniane ludobójstwo. Polacy w państwie Stalina »Operacja polska« 1937-1938″ była w zeszłym roku nominowana do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego.
Szerzej o temacie rozliczeń zbrodni reżimów totalitarnych w różnych odmianach dyskutować będą 2 czerwca (czwartek) uczestnicy sympozjum naukowego przygotowanego przez dr Annę Jagodzińską pt. Mauthausen-Gusen niemiecki obóz koncentracyjny miejscem zagłady polskiej inteligencji i polskiego duchowieństwa (1940–1945), a 22 czerwca (środa) uczestnicy kolejnego spotkania z cyklu „Krakowska Loża Historii Współczesnej w Warszawie” prowadzonego przez Romana Graczyka. Sprawiedliwość nigdzie, nawet w krajach wzorcowej praworządności, nie dokonała się w sposób satysfakcjonujący dla ofiar. Osią dyskusji będzie książka „Wina i kara. Społeczeństwa wobec rozliczeń zbrodni popełnionych przez reżimy totalitarne w latach 1939–1956″, a w spotkaniu wezmą udział: dr Joanna Lubecka, dr Tomasz Łabuszewski oraz redaktor tomu dr hab. Patryk Pleskot.
Jakie jeszcze książki prezentowane będą w czerwcu w Przystanku?
3 czerwca (piątek) dr Maciej Krzywosz o swojej książce „Cuda w Polsce Ludowej. Studium przypadku prywatnego objawienia maryjnego w Zabłudowie” wydanej przez białostocki IPN będzie rozmawiał z dr. Marcinem Markiewiczem.
17 czerwca (piątek) odbędzie się promocja książki Adama Sitarka „»Otoczone drutem państwo«. Struktura i funkcjonowanie administracji żydowskiej getta łódzkiego”, wydanej przez łódzki IPN i wyróżnionej w tym roku jedną z Nagród Historycznych „Polityki”. W rozmowie o książce, oprócz autora, udział wezmą także prof. Andrzej Żbikowski i dr Michał Trębacz. Spotkaniu towarzyszyć będzie prezentacja wystawy Twarze getta – zdjęcia żydowskich fotografów z getta Litzmannstadt, 1940–1944. Ekspozycja została przygotowana przez Fundację Topografia Terroru z Berlina we współpracy z Archiwum Państwowym w Łodzi, z którego zbiorów pochodzą fotografie.
20 czerwca (poniedziałek) odbędzie się prezentacja książki „Papież i generał” wydanej przez NCK i wydawnictwo Rosikon Press. W spotkaniu udział wezmą: dr Paweł Ukielski, zastępca prezesa IPN, rysownik Przemysław Truściński, twórca ilustracji do książki, oraz Marek Miller, dziennikarz, twórca Laboratorium Reportażu, autor publikacji.
29 czerwca (środa) odbędzie się promocja III tomu serii IPN „Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku”. W spotkaniu udział wezmą: prof. Wojciech Skóra, dr hab. Przemysław Olstowski, dr Witold Bagieński oraz dr Paweł Skubisz, redaktor publikacji. Spotkanie poprowadzi Witold Gadowski.
Warto wspomnieć także o odbywających się w Przystanku konferencjach.
9 i 10 czerwca (czwartek-piątek) zapraszamy na ogólnopolską konferencję naukową „Nie (tylko) Partia? Organizacje społeczne w Polsce Ludowej 1944-1989 – geneza, funkcjonowanie, znaczenie”.
14 czerwca (wtorek) odbędzie się natomiast konferencja popularnonaukowa „»Prysnął związek hitlerowsko-bolszewicki«. Rozpad paktu Ribbentrop-Mołotow i jego konsekwencje dla sprawy polskiej”.
Tradycyjnie wiele wydarzeń adresowanych jest do młodzieży i najmłodszych.
6 czerwca (poniedziałek) odbędzie się finał ogólnopolskiego projektu „Opowiem ci o wolnej Polsce”, którego organizatorami są IPN, Centrum Edukacji Obywatelskiej oraz Muzeum Powstania Warszawskiego.
8 czerwca (środa) uczniowie I LO im. Bolesława Limanowskiego w ramach projektu „Uczniowie obchodzą ważne rocznice historyczne” wystawią spektakl o Żołnierzach Wyklętych „Oskarżeni o wierność i cnotę”.
Natomiast 18 czerwca (sobota) dla dzieci w wieku 6-13 lat odbędą się zajęcia z cyklu „Rodzinna Sobota”.
Polecamy także 14 czerwca (wtorek) spotkanie z cyklu „Bohaterowie Wyklęci” prowadzonego przez dr. Jędrzeja Lipskiego na temat młodocianych więźniom łagru w Jaworznie oraz 20 czerwca (poniedziałek) ostatnie spotkanie, kończące cykl „Laboratorium_archiwalne 1.0″ pod tytułem „Jak wyszkolić oddanego funkcjonariusza? Studium przypadku”.
