Turyści odwiedzający Nadrenię – Palatynat poruszają się po śladach bogatej historii. W okresie średniowiecza gminy żydowskie trzech miast nad środkowym Renem – Spiry, Wormacji i Moguncji – utworzyły związek, który od dziś oddziałuje na architekturę, kulturę, religię i sądownictwo judaistyczne w Europie Środkowej i Wschodniej.
Pojęcie nadrzędne określające tę kooperację brzmi SchUM i składa się z pierwszych liter średniowiecznych hebrajskich nazw ww. miast. Miasta te (niem. SchUM – Städte) wspólnie ubiegają się o wpisanie ich na listę światowego dziedzictwa Unesco. Podróżując indywidualnie lub w ramach wielodniowych pakietów, można zobaczyć w miastach SchUM architektoniczne świadectwa bogatej w tradycje kultury żydowskiej: na przykład znajdujący się w Wormacji (Worms) najstarszy w Europie cmentarz żydowski, Łaźnie rytualne w Wormacji i Spirze lub – jako pomost łączący przeszłość z przyszłością – spektakularną budowlę synagogi w Moguncji (Mainz), która w swej wymowie podkreśla erudycję judaistycznego SchUM.
oprac. KK
