Czy znamy Polskę. Tak – słyszymy coraz częściej. „Byliśmy w Krakowie, Wadowicach, Gdańsku, Warszawie, na targach w Poznaniu, na nartach w Zakopanem, na molo w Sopocie, na zakupach w przygranicznym Szczecinie”. Polska – od niedawna także w strefie Schengen – jest teraz jeszcze bliżej „reszty świata”. Warto się o tym przekonać, wybierając także mniej znane cele podróży.
Wybierzmy się też i tam, gdzie już kiedyś byliśmy. I mogą być to niekiedy podróże skłaniające do refleksji. Oto bowiem okazuje się, że…nie możemy poznać znanych przecież miejsc. Spotykamy zupełnie nowe drogi, inne dworce kolejowe, nowe lotniska, zrewitalizowane nie tylko starówki i centralne place miast, ale cale nowe dzielnice biznesowe, mieszkaniowe. Inne są niż kiedyś liczne muzea, przybywa hoteli i lokai gastronomicznych, galerii. Zmiany pojawiają się nie tylko w wielkich miastach, w tym gospodarzach UEFA EURO, ale także miejscowościach małych. Dzięki środkom Unii Europejskiej przeżywają one teraz drugą młodość. Najważniejsze jednak, by nie utraciły one swojej tożsamości, gdyż podobne do siebie zatracą swój walor turystyczny, którym jest niepowtarzalność.
Pamiętajmy: fascynacje kulturą i naturą, aktywny (ale także bierny) wypoczynek, urlop, weekend (choćby na początek krótka przerwa w podróży), ale także szkolenie, kongres z konstruktywnymi wnioskami to tylko niektóre z celów podróży, które mogą być spełnione w Polsce.
Dolnośląskie
Stolica Dolnego Śląska to miasto spotkań, miasto mostów (które łączą nie tylko zielone brzegi Odry, ale także ludzi z całego świata. Spotkajmy się na Rynku, zobaczmy najstarsze zdanie zapisane w języku polskim w „Księdze Henrykowskiej” w Muzeum Archidiecezjalnym. Zajrzyjmy do „Panoramy Racławickiej”. Gdy zmęczy nas miejskie tempo życia wybierzmy się do rezerwatu Stawy Milickie (jedne z największych w Europie). Na naszej drodze w Sudety, które stanowią „koronę Dolnego Śląska” stanie legendarna Ślęża – dawny wulkan i miejsce kultów pogańskich prasłowian.
Czekają Sudety – gościnne dla miłośników wielu form turystyki, którzy mają do wyboru między innymi znane centra Karpacz i Szklarską Porębę, będące także ośrodkami letniej turystyki aktywnej – pieszej, rowerowej i ostatnio bardzo modnej – konnej. Tuż obok znajdują się popularne uzdrowiska – Świeradów, Szczawno, Jedlina, Przerzeczyn oraz Kowary z podziemnym sanatorium radonowym. Zapraszamy w te strony też geologów, amatorów wędrówek pieszych, rowerowych, konnych, tropicieli tajemniczych podziemi militarnych. Koniecznie trzeba odwiedzić Krzyżową – niegdyś siedzibę antyhitlerowskiego kręgu opozycji, dziś Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży. Czekają pełne zabytków miasta (np. Bolesławiec, Jelenia Góra, Bolków, Świdnica, Kłodzko, Bystrzyca Kłodzka), tajemnicze zamki. Obok największego – Książa – warto odwiedzić na przykład zamki – Chojnik i Czocha. W wielu dolnośląskich zamkach i pałacach mieszczą się teraz stylowe hotele i ośrodki konferencyjno – szkoleniowe. Zabytkowe miasta – Jawor i Świdnica mogą pochwalić się ewangelickimi Kościołami Pokoju, znajdującymi się na liście UNESCO.
Ziemia Kłodzka zaprasza do uzdrowisk. To m.in. Kudowa, Duszniki, Polanica, Lądek – cenione ośrodkami kultury. Do Dusznik Zdroju warto wybrać się z okazji Festiwalu Chopinowskiego i starej papierni. Jamrozowa Polana i Zieleniec są cenionymi ośrodkami sportów zimowych (tutaj w Polsce śnieg zalega najdłużej) Kudowa Zdrój znana jest z festiwali Moniuszkowskich. Na jej przedmieściach znajduje się skansen architektury drewnianej Sudetów oraz kaplica czaszek.
Kujawsko Pomorskie
To województwo ma dwie stolice, które stale rywalizują o względy turysty, a rywalizacja ta okazuje się dla wszystkich korzystna. W Toruniu urodził się Mikołaj Kopernik, który być może – pod wpływem gotyckiej architektury miasta i smaku tutejszych pierników dokonał wiekopomnych odkryć astronomicznych. Bydgoszcz – miasto secesji i słynnej opery, oplata Brda, która wraz z licznymi odnogami, przypomina nieco włoską Wenecję. Do miasta można dotrzeć drogą wodną ze wszystkich kierunków. Trzeba też zatrzymać się w zabytkowym Chełmnie- mieście zakochanych. Tu na ratuszu zobaczymy wzorzec miary – pręta chełmińskiego. Na gości czeka prasłowiańska osada – tajemniczy Biskupin i sympatyczna kolejka wąskotorowa. Z romańskich kolumn w kościele w Strzelnie dowiemy się o wadach naszych praprzodków (które są aktualne do dziś). Będąc w Mogilnie, Żninie, Inowrocławiu (a także uzdrowisko), Kruszwicy (słynna Mysia Wieża nad jeziorem Gopło) znajdujemy się na historycznym Szlaku Piastowskim, łączącym miejscowości będące kolebką polskiej państwowości.
Krainą turystyki i wypoczynku jest północna część województwa – Bory Tucholskie, przecięte malowniczymi szlaki kajakowymi rzek Wdy i Brdy. Grudziądz zaskakuje wszystkich panoramą spichlerzy, wspaniale prezentujących się od strony Wisły. Pobliska Brodnica – centrum pojezierza kusi uroda starówki z zamkiem i innymi atrakcjami. Przez cały rok wielojęzyczny tłum turystów przewija się przez miasteczko Golub-Dobrzyń, nad którym panuje zamek krzyżacki – miejsce bali kostiumowych, konkursów krasomówczych przewodników i młodzieży oraz turniejów rycerskich. Na uwagę zasługują także inne zamki – m.in. w Radzyniu Chełmińskim i Świeciu nad Wisłą. Miastem szczególnie przyjaznym dla turystów i sportowców jest Włocławek – położony w pobliżu Gostynińsko- Włocławskiego Parku Krajobrazowego, nad sztucznym zalewem Wisły. Niedaleko stad znajduje się uzdrowisko Ciechocinek.
Lubelskie
Sympatyczne Koziołki, tajemnicze bizantyjskie freski z kaplicy Świętej Trójcy na lubelskim Zamku, spacer po starówce – to największe atrakcje największego miasta i stolicy kulturalnej Polski środkowo – wschodniej – Lublina. Udana będzie też z pewnością wizyta w „idealnym” mieście- twierdzy czyli Zamościu. Kojący szum wodospadów na Tanwi jest wielką atrakcją w Roztoczańskim Parku Narodowym. Tu czekają nas liczne szlaki rowerowe i piesze. Najpiękniejsze polskie konie zboczymy w Janowie Podlaskim. W dolinie Bugu, możemy odwiedzić sanktuaria – katolickie w miejscowości Kodeń i prawosławne we wsi Jabłeczna. Wędrówka wzdłuż wschodniej granicy Polski będzie spotkaniem wielu kultur i wyznań, a także szansą zadumy nad licznymi stanowiskami archeologicznymi Grodów Czerwieńskich. Niecodzienną atrakcją jest wizyta w rezydencji pałacowo- parkowej rodu Zamoyskich – Kotłówce z kolekcją sztuki socrealizmu. Spotkanie z artystami wśród zabytków i wąwozów oferuje przez cały rok niewielki Kazimierz Dolny. Jeśli od tutejszych atrakcji zaboli nas serce – wyleczą je w znanym uzdrowisku Nałęczów.. Na rozmowę z duchem „Bieluchem” warto wybrać się do Chełma, na trasę turystyczną w kredowych podziemiach tego miasta. Kto zaś zapragnie poznać tajemniczą krainę bagien i jezior– niech wybierze Poleski Park Narodowy. Jeziora okolic Włodawy zapraszają na letni wypoczynek.
Lubuskie
Kraina rozległych lasów, jezior, a ostatnio także – ponownie winorośli jest dla wielu turystów przyjeżdżających z zachodu Europy pierwszym kontaktem z Polski. Wśród rozległych lasów ukryły się – nie zawsze widoczne z perspektywy tras międzynarodowych – pełne uroku miasta i miasteczka Ziemi Lubuskiej. Czekają gospodarstwa agroturystyczne oraz leśniczówki. Na uwagę zasługują również miasta regionu. Symbolem Zielonej Góry jest wzgórze porośnięte winoroślą, którego szczyt wieńczy palmiarnia. Trudno opisać co dzieje się w zakamarkach zielonogórskiej starówki w czasie dorocznych Dni Winobrania. Gorzów Wielkopolski zaprasza na starówkę i na rzekę Wartę. Blisko stąd do Ptasiej Republiki, w której można nauczyć się śpiewu ptaków, posługując się. ptasim paszportem.
Będąc na Ziemi Lubuskiej warto zejść też pod ziemię do tajemniczych lochów Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego z okresu drugiej wojny światowej. Trzeba koniecznie odwiedzić Park Mużakowski – przecięty w 1945 r. granicą polsko – niemiecką. Wśród miejscowości wypoczynkowych wyróżniają się: Łagów (z zamkiem Joannitów), miejsce festiwali filmowych, Lubniewice, centrum żeglarskie – Sława, Lubrza – zapraszająca na doroczną Noc Nenufarów. Miłośników turystyki wodnej zaprasza prastare Krosno Odrzańskie.
Łódzkie
O Łodzi – jednym z trzech największych miast Polski – mówią Polski Manchester. To może dobre porównanie, obie metropolie łączy tradycja przemysłu włókienniczego. Ale jest to miasto odmienne na swój sposób. Wizyta w Łodzi jest szansą na spotkanie z wieloma kulturami, których przedstawiciele tworzyli tu historię. Polakom, Żydom, Niemcom, Rosjanom – współtworzącym przemysłowy niegdyś pejzaż miasta, zawdzięczamy cieszące oko gmachy fabryczne, pałace fabrykanckie, secesyjne i eklektyczne kamienice i wille. Na turystów oczekuje najdłuższy salon handlowo – rozrywkowy Europy – ulica Piotrkowska – będąca osią całego miasta. Można tu odwiedzić liczne galerie i przytulne kawiarnie i restauracje ulokowane w zabytkowych kamienicach. Miasto kusi muzealnymi wnętrzami pafabrykanckich pałaców.
Ciekawe są też okolice Łodzi. Na zamku w Łęczycy spotkamy się z samym diabłem Borutą, kolorowa Ziemia Łowicka szczyci się starannie pielęgnowana kulturą ludową: tańcami, strojami ludowymi, wycinankami. W Maurzycach opodal Łowicza zobaczymy najstarszy spawany most na świecie. Spragnionych aktywności na świeżym powietrzu trzeba zaprosić w okolice Kamieńska, na narty i rowery górskie na stoki potężnej, sztucznie usypanej „góry”, jedynej takiej w centrum Polski. Amatorom turystyki wodnej spodobają się zalewy – Jeziorsko i Sulejowski. Atrakcją tego drugiego będzie romańskie opactwo w Sulejowie. Miłośnicy sportu, a także organizatorzy kongresów i zjazdów z pewnością wybiorą Spałę.
Małopolskie
Królewska stolica – Kraków – to polskie miasto chyba najbardziej znane turystom z całego świata. Co decyduje o tej popularności? Przyczyn jest wiele. Na każdym kroku mamy tu kontakt z odległą historią – zarówno z czasami, gdy koronowano tu polskich władców, jak i z okresem, w którym ulicami historycznego grodu przechadzał się Karol Wojtyła jako ksiądz, biskup, arcybiskup, kardynał. Trudno się więc dziwić, że – obok Wawelu, Kościoła Mariackiego, Sukiennic – to właśnie okno w siedzibie krakowskiej Kurii Metropolitalnej – którego wielokrotnie przemawiał Papież – Polak, należy do miejsc najchętniej odwiedzanych. Kraków to miasto zabytkowych kościołów, muzeów, uczelni, galerii sztuki, teatrów… Bogactwem Krakowa jest pielęgnowana tradycja: hejnał mariacki, Lajkonik, szopki Bożonarodzeniowe, doroczne uroczystości. Trzeba zobaczyć Kazimierz- dawną dzielnicę żydowską. p Tuż za rogatkami Krakowa wita nas Wieliczka – malownicze „słodkie” miasteczko nad wiekową kopalnią soli, jedną z najstarszych tras turystycznych w całej Europie. Podążając śladami Jana Pawła II, np. specjalnym „pociągiem papieskim” odwiedzamy sanktuarium świętej Faustyny w Łagiewnikach, klasztor w Kalwarii Zebrzydowskiej i wreszcie Wadowice – miasto dzieciństwa przyszłego papieża.
Południe Małopolski wypełniają góry: Pieniny z przełomem Dunajca (i słynnym spływem góralskimi tratwami), Gorce, pasma Beskidów i wreszcie wieńczące Polską, Tatry – zwane miniaturą Alp. Zakopane to znane centrum narciarstwa, ale także góralskiej kultury. Pamiątką z pobytu będzie tu ser oscypek, laska czyli ciupaga, góralski kapelusz. Wszystkich zauroczą zespoły folklorystyczne, zarówno tradycyjne, jak i te które wplatają motywy tradycyjne do muzyki współczesnej. Odwiedźmy także małopolskie zamki, zabytkowe miasta Tarnów i Nowy Sącz, uśpione miasteczka godne pędzla najlepszego malarza: Stary Sącz, Lanckorona, Czchów, Zakliczyn, Ciężkowice, Lipnica Murowana. Nie można zapomnieć o tutejszych uzdrowiskach mających długą tradycję. To: Szczawnica, Żegiestów, Muszyna, Rabka oraz bodaj najsławniejsza Krynica z międzynarodowymi festiwalami arii operowych.
Małopolska oferuje czynny i bierny wypoczynek w znanych centrach turystycznych- Zakopanem, Krynicy, Szczawnicy, a także w wielu spokojnych wsiach agroturystycznych. Nowoczesne centra narciarskie powstały ostatnio w miejscowościach Rytro, Wierchomla, o względy turystów zabiegają gminy sąsiadujące z Zakopanem: Bukowina Tatrzańska, Poronin, Kościelisko, Biały Dunajec i inne.
Mazowieckie
Warszawa – jest miejscem splotu interesów, miastem kontrastów nowoczesności i tradycji, ośrodkiem pulsującego życia kulturalnego. Tu znajduje się nowoczesny Stadion Narodowy. Hasło promocyjne „Zakochaj się w Warszawie” trafiło na podatny grunt. Najczęściej odwiedzanymi obiektami są odbudowany z ruin drugiej wojny światowej Zamek Królewski i pełna uroku starówka. To bodaj jedyny w Europie przypadek włączenia na listę Światowego Dziedzictwa Kultury zespołu architektonicznego, który przecież jest… prawie w całości rekonstrukcją, po wojennych zniszczeniach. Specyficznym klimatem odznacza się poddany ostatnio rewaloryzacji Trakt Królewski – ulice Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat, przy których spotkamy liczne kościoły, rezydencje pałacowe zabytkowe kamienice. Będąc w stolicy trzeba odwiedzić nie tylko królewskie rezydencje w Łazienkach i Wilanowie. Warto odbyć wędrówkę śladami Fryderyka Chopina, odwiedzając m.in. Zamek Ostrogskich i kościół Świętego Krzyża a także wędrowkę szlakiem Marii Skłodowskiej- Curie. Od niedawna ożyły ponownie klimaty Warszawy prawobrzeżnej – Pragi, coraz bardziej popularnej wśród osiedlających się tutaj artystów.
Mazowsze to ziemia Chopina, który urodził się w Żelazowej Woli (muzeum) i został ochrzczony w pobliskim Brochowie. Miasto Sulejówek jest związane z marszałkiem Józefem Piłsudskim. Tuż za jej południowymi granicami rozpoczyna się Kampinoski Park Narodowy. Wiekowy Płock – dawna stolica Mazowsza zaprasza do katedry na Tumskim Wzgórzu, do Muzeum Mazowieckiego z dziełami secesji, a następnie na wypoczynek nad jeziorami Pojezierza Gostynińskiego. Ciechanów słynie z gotyckiego zamku, a okolice Ostrołęki z kultury ludowej Kurpiów. Atrakcjami południowej części Mazowsza są m.in.: Radom z dużym skansenem, zabytkowe miasta Szydłowiec (muzeum ludowych instrumentów muzycznych w zamku), Iłża (z ruinami zamku i piecami garncarskimi), muzeum rzeźby w Orońsku.
Opolskie
Tutaj wspaniale zachowała się śląska tradycja, połączona z pracowitością i gospodarnością. Gdy odwiedzamy Opole, miasto Festiwali Polskiej Piosenki, cudownie zbratało się z Odrą, zapraszając na wypoczynek na odrzańskie wyspy, w tym do ogrodu zoologicznego. Opole skupia liczne zabytki architektury, zaprasza do Muzeum Śląska Opolskiego. Na przedmieściu Bierkowice znajduje się skansen Muzeum Wsi Opolskiej, w którym można nie tylko poznać dzieła ludowych architektów, ale także rozkoszować się smakiem regionalnych śląskich potraw. Warto odpocząć nad zalewem w Turawie. Miłośnicy architektury, zwłaszcza budownictwa drewnianego, powinni wybrać się do północnej części Opolszczyzny, w okolice Olesna i Kluczborka, aby zobaczyć przepiękne kościółki drewniane.
Krainą miodu zwane są okolice Kluczborka. Zespołem zabytkowej zabudowy urzeka historyczny Brzeg z muzeum w książęcym zamku Piastów. Paczków – nie bez powodu zwą „polskim Carcassone”, gdyż to miasto zachowało pierścień murów obronnych. „Poszła Karolinka do Gogolina’ – piosenka zespołu „Śląsk”, najlepiej kojarzy się ze Śląskiem Opolskim. Niedaleko stąd do Góry Świętej Anny – słynnego sanktuarium. Tutaj można zobaczyć piękne śląskie stroje ludowe. Miastami pełnymi zabytków są też Głogówek, Byczyna i Nysa (z gotyckim kościołem św. Jakuba). Ośrodkiem wypoczynkowym i miastem zabytków jest także Otmuchów. Na naszym szlaku nie powinno zabraknąć miasta Grodków z muzeum jego wybitnego mieszkańca Józefa Elsnera – nauczyciela Chopina
Południe Opolszczyzny wypełniają Góry Opawskie, które można nazwać górami bez granic. Ponieważ nie ma tutaj parku narodowego, można poruszać się zupełnie swobodnie poznając atrakcje, zarówno polskiej, jak i czeskiej strony. Głównymi ośrodkami wypoczynkowymi są tutaj: Głuchołazy, Jarnołtówek i Pokrzywna. W górach wytyczono liczne szlaki piesze.
Podkarpackie
Najpiękniejsze panoramy najdzikszych polskich gór – Bieszczadów zobaczymy z wolno sunących wagoników kolejki leśnej. Ziemia ta przypomina nieco amerykańską prerię, trudno więc się dziwić, że nakręcane tu były polskie westerny. W Bieszczadach i Beskidzie Niskim (równie odludnym paśmie górskim) spotkamy wielu prawdziwych entuzjastów tych okolic, którzy nie mogą wyobrazić sobie innego urlopu od jazdy konnej lub też spływów tratwami po Sanie. Ta ziemia jest pełna kontrastów. W miejscowości Bóbrka znajduje się najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie. O dawnych mieszkańcach – Łemkach i Bojkach (wysiedlonych stąd wkrótce po zakończeniu drugiej wojny światowej) przypominają nadal liczne cerkiewki. Niektóre z nich, wraz z najpiękniejszymi ikonami, możemy zobaczyć w największym polskim skansenie – w Sanoku oraz w Przemyślu. To drugie miasto, u na stokach doliny Sanu, należy do najbogatszych w zabytki w całej południowej Polsce. Nad zwartą zabudową panują wieże i kopuły świątyń. A całe miasto otacza twierdza.
Trzeba zobaczyć stare Krosno, a opodal zamek Kamieniec w Odrzykoniu znany z akcji „Zemsty” Aleksandra Fredry. Cieszą oko otoczone murami obronne klasztory w Jarosławiu, Leżajsk – z cudownymi organami w bazylice oraz zamki w Łańcucie (wraz z kolekcją powozów), Krasiczynie i Baranowie Sandomierskim Kto lubi morze pośród gór, ma do dyspozycji sztuczne zbiorniki wodne. Są też uzdrowiska w Iwoniczu, Rymanowie i Polańczyku.
Podlaskie
Tutaj powstała koncepcja „Zielonych płuc Polski” – obszaru czystego ekologicznie i przyjaznego człowiekowi. Na Podlasiu są aż cztery parki narodowe – Wigierski, Biebrzański, Narwiański i Białowieski. Spotkanie z żubrem w Białowieży, spotkanie z łosiem na bagnach Biebrzy, podpatrywanie ptaków w dolinie Narwi, znalezienie się w tyglu wielu zgodnie współistniejących kultur i wyznań, powszechne odczucie gościnności – to atuty Podlasia – modnego regionu wypoczynku. Zajadając smakowity sękacz możemy podziwiać urodę Suwalszczyzny, obszaru pojeziernego, w którym poczujemy się zupełnie jak w górach. Wędrówki piesze, rowerowe – np. wokół jeziora Wigry i po Puszczy Augustowskiej, kajakowe spływy Czarną Hańczą i Rospudą – to tylko niektóre pomysły na udany urlop. Trud wędrówki pieszej wynagrodzi nam kąpiel w jednym z wielu jezior lub też w ruskiej „bani” , przypominającej nieco dzisiejszą saunę. Na naszej trasie może znaleźć się Augustów i spływ po, Kanale Augustowskim (zabytek techniki).Tymi szlakami pływał papież Jan Paweł II. W okolicach Bielska Podlaskiego i Hajnówki, zamieszkuje tutaj zwarta grupa wyznawców prawosławia. Warto wsłuchać się w cerkiewne śpiewy, odwiedzić nowoczesną cerkiew w Hajnówce. Na polskim Szlaku Tatarskim (Bohoniki, Kruszyniany) zobaczymy zabytkowe meczety i spróbujemy lokalnych potraw.
Zapraszają Supraśl – miasto kultury i natury w Puszczy Knyszyńskiej i Tykocin – miasto w całości uznane za zabytek, Drohiczyn nad Bugiem – miejsce koronacji księcia halickiego Daniela i oczywiście Grabarka – centrum religijne polskiego prawosławia.
Pomorskie
Trzy miasta sąsiadujące ze sobą nad Zatoką Gdańską, czyli Trójmiasto, a każde z nich ma przecież zupełnie inny wizerunek, inną historię. Gdańsk – to fascynująca przeszłość i teraźniejszość, miasto Hanzy i Solidarności. Najludniej tu w czasie Jarmarku Świętego Dominika. Gdynia to– port zawsze młody; młody gdyż powstał dopiero w latach 20. Czeka tutaj m.in. Skwer Kościuszki z przycumowanymi okrętami, Muzeum Oceanograficznym i Akwarium Morskim. Zaś Sopot – to najsławniejsze polskie kąpielisko, miejsce spotkań elity kultury. Trójmiasto otacza z jednej strony Zatoka, z drugiej malownicze wzgórza, pokryte lasami, tereny idealne dla turystyki pieszej, rowerowej i konnej.
Wśród turystycznych atrakcji Pomorza wyróżnia się niewątpliwie Malbork – dawna stolica zakonnego państwa krzyżackiego z monumentalnym zamkiem – muzeum. Trzeba też odwiedzić zamki krzyżackie w Kwidzynie, Sztumie, Gniewie, Bytowie oraz katedrę w miasteczku Pelplin.
Licznych turystów kuszą jednak przede wszystkim nadmorskie kąpieliska. Malownicze jest zabytkowe miasteczko rybackie Hel położone na samym cyplu mierzei. Atrakcją jest Słowiński Park Narodowy z największymi w Europie ruchomymi wydmami. Na południe od pasa nadmorskiego królują pojezierza. Tu o urodzie pejzażu decydują obok jezior także morenowe wzgórza i lasy. Na szczególną uwagę zasługuje kultura ludowa Kaszubów. Trzeba wybrać się do muzeum w Kartuzach.
Śląskie
Nie taki Śląsk czarny, jakim go malują. Potężną konurbację miejsko – przemysłową Górnego Śląska otaczają lasy, a przemysł uciążliwy dla otoczenia jest już przeszłością. Nad miastami które graniczą bezpośrednio ze sobą oglądamy czyste niebo. Tutaj teraz utworzono Szlak Zabytków Techniki. Wędrując nimi poznajmy urodę kopalnianych sztolni (np. z Zabrzu), zapoznajemy się z fascynującym górniczym folklorem, atrakcyjna jest tutejsza kuchnia. Miasta Górnego Śląska zapraszają amatorów sportu na stadion do Chorzowa, miłośników zabytków do zabytkowych miast Gliwice, Zabrze i Tarnowskie Góry, w których znajduje się podziemna trasa turystyczna w sztolni „Czarnego pstrąga”. Trud wędrówki wynagrodzi odpoczynek w parku kultury w Chorzowie (jednym z największych w Europie).
Największym miastem północnej części województwa jest Częstochowa – zwana duchową stolica Polski. Z miastem styka się bajkowa Jura Krakowsko – Częstochowska – kraina zamków, usytuowanych na skalistych wzgórzach. Jura jest wymarzonym terenem do uprawiania turystyki pierwszej, rowerowej, konnej, a także wspinaczkowej. Zapraszają Tychy z muzeum piwowarstwa, Pszczyna – dawna rezydencja książęca. Aby zobaczyć autentyczna egipską mumię trzeba odwiedzić zabytkowe miasto Racibórz. Krainą całorocznej turystyki są Beskidy, wśród polskich gór z pewnością najłatwiejsze i dysponujące najbardziej gęsta siecią znakowanych szlaków turystycznych, schronisk i obiektów sportowo – rekreacyjnych. Beskidy to także ciekawe miejsca do zwiedzania. Bielsko- Białą – największe miasto regionu i Cieszyn (bliźniacze miasto Czeskiego Cieszyna) porównują do Wiednia, nie tylko z racji zabytków architektury, ale także niesłychanie bogatego życia kulturalnego.
Świętokrzyskie
Legendarna Łysa Góra – ongiś miejsce sabatów z udziałem wszelkich wiedźm i czarownic – to symbol najstarszych polskich gór, których szczyty pokrywa rumowisko skalne zwane gołoborzem. Od wieków na tym miejscu panuje klasztor Benedyktynów – sanktuarium Świętego Krzyża, będący celem licznych pielgrzymek. Wszystkie drogi prowadzą do Kielc – stolicy regionu – okolonej porośniętymi lasami pasmami górskimi. Miasteczkiem jak z bajki są pobliskie Chęciny. Nad średniowieczną zabudową, ciasno przylegającą do uliczek panują potężne mury zamku. Tuż obok czeka na turystów jaskinia „Raj” oraz skansen architektury drewnianej w Tokarni. Ziemia Kielecka należy do nielicznych obszarów, w których zachowała się tradycyjna kultura ludowa. Natomiast w dolinie rzeki Kamiennej zachowały się liczne zabytki techniki. Trzeba odwiedzić muzeum w neolitycznej kopalni krzemienia w Krzemionkach, Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego w Nowej Słupi (tutaj odbywa się doroczna impreza „Dymarki”) muzea techniki w Sielpi i Starachowicach, fabrykę porcelany w Ćmielowie. Z jeszcze dawniejszą przeszłością można zapoznać się odwiedzając park dinozaurów w miejscowości Bałtów. W dolinie Kamiennej trzeba także zobaczyć romańskie opactwo cystersów w Wąchocku.
Na szczególną uwagę turystów zasługuje urokliwy Sandomierz – miasto artystów usytuowane na wzgórzach, na wysokim brzegu Wisły, pośród ogrodów i wąwozów głęboko wydrążonych w lessowej skale. Sandomierski Szlak Jabłkowy prowadzi do gospodarstw agroturystycznych ukrytych w sadach.
Na uwagę zasługują też: opactwo cystersów w Koprzywnicy, zabytkowe miasteczko Klimontów i o Opatów z romańską bazyliką, Wiślica – dawna stolica państwa Wiślan, okolony murami obronnymi Szydłów, ruiny zamku Krzyżtopór – jednego największych w Polsce, zabytkowy Pińczów i Jędrzejów z klasztorem Cystersów i kolekcją zegarów w muzeum. Jest też Świętokrzyskie krainą uśmiechu. Aby się o tym przekonać – trzeba odwiedzić Pacanów – miasto Koziołka Matołka oraz Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach.
Warmińsko–Mazurskie
Nazywamy tę ziemię niesłusznie „Krainą tysiąca jezior”. Tak naprawdę jest tutaj ich znacznie więcej. Jedną z tajemnic sukcesu tej krainy stanowi nie spotykana gdzie indziej sieć rzek i kanałów łączących jeziora, otoczone malowniczymi wzgórzami lasami. . Tylko tutaj w Europie statki poruszają się nie tylko po jeziorach, ale także po… lądzie, pokonując system pochylni na zabytkowym szlaku Kanału Elbląg – Ostróda. Region oferuje wypoczynek – zarówno w znanych centrach turystyki wodnej i aktywnego wypoczynku (np. Iława, Ostróda, Mrągowo, Giżycko, Mikołajki, Węgorzewo), ale także w dziesiątkach mniejszych miejscowości oraz w zaszytych w lesie kwaterach agroturystycznych i leśniczówkach. Najcenniejsze obszary chronione są w granicach parków krajobrazowych i rezerwatów. Na turystów, zwłaszcza na historycznej Warmii, oczekują liczne zabytki architektury. Miastem ściśle związanym z wybitnym polskim astronom wszech czasów jest Olsztyn – stolica regionu (skądinąd także ośrodek wypoczynku nad jeziorami). Na Szlaku Kopernika warto tez odwiedzić gotycki zespół katedralny we Fromborku. Na uwagę zasługują także zamki w: Lidzbarku Warmińskim, Reszlu, Nidzicy, Kętrzynie i młodsza od nich twierdza w Giżycku. O licznych zakrętach historii tej ziemi mówią także wojenna kwatera Hitlera w Gierłoży, bunkry w Mamerkach oraz muzeum na polu bitwy z Krzyżakami pod Grunwaldem. W Olsztynku znajduje się jedyny w Europie „wędrujący skansen” w Olsztynku, który przeniesiono tutaj z okolic dzisiejszego Kaliningradu.
Warmia i Mazury coraz częściej goszczą turystów nie tylko latem. W okolicach Elbląga, na Wzgórzach Dylewskich (koło Ostródy), w Lidzbarku Warmińskim i w okolicach Gołdapi (będącej także uzdrowiskiem) znajdują się bardzo atrakcyjne tereny narciarskie.
Wielkopolskie
Poznań – to miasto targów, a jednocześnie kolebka polskiej państwowości. Zabytki architektury Szlaku Piastowskiego (katedry w Poznaniu i Gnieźnie, rezerwaty archeologiczne na Ostrowie Lednickim i w Gieczu), a także rezydencje pałacowo- parkowe w Kórniku i Rogalinie, należą do miejsc najbardziej znanych w Polsce i Europie. Krajobraz regionu urozmaicają liczne jeziora i lasy, a dobrze zagospodarowane pojezierza okolic Piły i Chodzieży, Międzychodu i Sierakowa, Poznania, Konina, Leszna i innych miast zapraszają na wypoczynek. W centrum sportów „Malta” w Poznaniu można uprawiać narciarstwo przez cały rok, czynny jest tu także m.in. tor regatowy. Wielkopolska, zwana „Pyrlandią” (od powszechnie panujących tutejszym w jadłospisie ziemniaków) słusznie uchodzi za krainę gospodarną, jest wręcz symbolem rzetelności. Na turystów oczekują tutaj liczne bardzo gościnne miasta. To m.in. Piła, Leszno, Kalisz – najstarsze z polskich miast, wspomniane Gniezno (w którym obok katedry i zabytkowej starówki oczekuje nas wizyta w Dolinie Pojednania, w której znajdują się dęby posadzone przez prezydentów pięciu krajów czasie Zjazdu Gnieźnieńskiego w 2000 r. (tysiąc lat wcześniej przybył tu na pamiętne spotkanie cesarz niemiecki Otto III).
Wielkopolskę symbolizują liczne zamki rezydencje pałacowo – parkowe, mające charakter muzeów (np. Gołuchów, Śmiełów, Szamotuły), jak też będące hotelami i centrami konferencyjnymi. Popularnej turystyce aktywnej służą liczne ośrodki jazdy konnej, szlaki rowerowe i piesze. Jest też turystyczny szlak drezynowy. Turyści mogą poruszać się drezyną po nieczynnych liniach kolejowych. Miłośnikom kultury ludowej spodobają się kapele koźlarzy, stroje ludowe z okolic Szamotuł i Gostynia. Nie tylko przyrodnicy odwiedzą dolinę Warty, będą zachwycali się wiekowymi dębami w Rogalinie, pejzażem jezior w Wielkopolskim Parku Narodowym, wybiorą się też do Wągrowca, aby na własne oczy zobaczyć jak… przecinają się pod kątem prostym dwie rzeki.
Zachodniopomorskie
Odwiedzając te ziemie warto wiedzieć, ze na zamku w Darłowie rezydował władca Danii Szwecji i Norwegii – książę Eryk, a na zamku książąt pomorskich w Szczecinie urodziła się rosyjska caryca Katarzyna. Pomorze Zachodnie to przepiękny pas nadmorskich plaż z drobno ziarnistym piaskiem, piękne jeziora otoczone wzgórzami i rozległe lasy, ale także cenne zabytki. Na turystów oczekuje Szczecin – zwane „miastem otwartym”, przypominające Paryż, gdyż niektóre jego dzielnice powstały w myśl projektów architektów francuskich.
Na uwagę zasługuje Koszalin – miasto u stóp Chełmskiej Góry – prasłowiańskiego wzgórza kultowego a także port morski i uzdrowisko Kołobrzeg, z gotycką katedrą, w którym to mieście już w roku 1000 powstało polskie biskupstwo. Nadmorskie miejscowości Pomorza Zachodniego mają bardzo zróżnicowane funkcje. Obok znanych kąpielisk morskich, ożywianym latem dzięki licznym imprezom kulturalnym, są tu także uzdrowiska solankowe, m.in. Świnoujście, Międzyzdroje, Kamień Pomorski.
Pomorze Zachodnie pozazdrościło sławy londyńskiemu Greenwich. Nie ma tu wprawdzie południka 0, ale poświęcono specjalny pomnik południkowi 15, który stanowi dodatkową atrakcję miejscowości Trzęsacz, w której nad brzegiem Bałtyku wznoszą się ruiny gotyckiego kościoła, podmywanego przez niesforne wody morskie. Tradycja i specyficzny klimat drzemie w wielu zachodniopomorskich miastach (np. Stargard Szczeciński, Goleniów, Cedynia, Gryfice, Gryfino, Moryń, Maszewo), w których zachowały się znaczne fragmenty miejskich murów obronnych i baszty. Pełnym zabytków miastem jest Trzebiatów, które ożywia coroczne Święto Kaszy. Nawiązuje ono do czasów średniowiecza, kiedy to odparto atak wrogich wojsk polewając napastników gorącą kaszą.
Opodal niewielkiego zabytkowego miasta Chojna znajduje się malowniczy park – Dolina Miłości – mający już 150 lat. Na turystycznym szlaku nie powinno zabraknąć Pojezierza Drawskiego, w tym Szczecinka, Drawska Pomorskiego i uzdrowiska Połczyn Zdrój. Ci, którzy pragną zagłębić się w dziejach, powinni odwiedzić miasto Wolin (zwłaszcza okresie Festiwalu Wikingów), rezerwat archeologiczny „Kręgi kamienne” opodal wsi Grzybnica oraz wspomniane Darłowo, będące zarówno kąpieliskiem morskim, jak też zespołem dobrze zachowanej architektury średniowiecznej.
Jan Paweł Piotrowski
