Powstaje „Szlak Kultury Wołoskiej”

Partnerzy polscy i słowaccy finalizują projekt utworzenia transgranicznego szlaku przyrodniczo-kulturowego opartego na dziedzictwie wołoskim. Połączy on to, co tak kochamy jeżdżąc m.in. w Tatry: piękne krajobrazy, szlaki górskie, folklor góralski i produkty lokalne, z oscypkiem i bryndzą na czele.

Kolejna próba

Nie jest to pierwsze podejście do wykorzystania kultury zapomnianych nomadów Bałkanów. Ciągle niewielu wie, że obecny krajobraz górski – w tym ten tatrzański – ukształtowali Wołosi, który przywędrowali w XIV w. na tereny dzisiejszej Polski łukiem Karpat. Ślady tej grupy widoczne są również w typie osadnictwa górskiego, obyczajach, kulturze i sztuce. Wędrowcy stali się pasterzami, przenoszącymi się wraz z całym dobytkiem na sezonowy, letni wypas, na wysoko położone tereny, gdzie mieli swoje drugie domy – szałasy, szopy i stajnie.

Inicjatywa utworzenia „Szlaku Kultury Wołoskiej” powstała ponad 10 lat temu w Ochotnicy Górnej – jednej z większych kolonizacji wołoskich. Uznano, że współczesną realizacją wołoskich wędrówek jest turystyka i zainicjowano ożywienie tych szlaków poprzez turystykę kulturową. Zamierzano wpisać projekt do Szlaków Rady Europy.

Opracowano wielojęzyczne tablice, przewodnik, mapę i początek oznakowania. Przygotowano projekty architektoniczne ratujące wołoskie dziedzictwo. Korzystając z programu „Owca Plus” górale Beskidu Śląskiego realizowali działania związane z restytucją pasterstwa. Prace trwały kilka lat. Niestety, brak dopływu środków unijnych spowodował ich zawieszenie.

Idea ożyła w 2016 r. za sprawą Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”. Koncepcja szlaku nawiązuje jednocześnie do wcześniejszych idei. „Szlak Kultury Wołoskiej” stanowi wspólną inicjatywę partnerów polskich i słowackich i stanowi kolejną próbę integracji środowisk turystycznych wokół dziedzictwa wołoskiego. Jest on realizowany przy wsparciu finansowym Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska – Słowacja 2014-2020.

Gościnnie, jak u Górali

Celem projektu jest zwiększenie rozpoznawalności potencjału pogranicza poprzez popularyzację kultury pasterskiej, odtworzenie tradycji związanych z kulturą wołoską i pasterstwem oraz stworzenie zintegrowanego produktu turystycznego opartego na tym dziedzictwie. W rezultacie powstanie międzynarodowy szlak kulturowy o rozwojowym charakterze.

Zaplanowano kilka kluczowych przedsięwzięć. Dokonywana jest inwentaryzacja zasobów kulturowych związanych z kulturą pasterską oraz przyrodniczych pogranicza polsko-słowackiego. Powstaną transgraniczne produkty turystyczne, oznakowanie szlaku i jego doposażenie w  infrastrukturę. Znajdą się one punktach orientacyjnych dla turystów. Kluczowym elementem sytemu oznakowania będzie słupek – tzw. „laska wołoska”, stanowiąca jeden z kluczowych elementów tożsamości tej kultury.

Kolejnym kluczowym działaniem jest organizacja imprez związanych z kulturą wołoską i  pasterstwem. Zaplanowano 15 takich imprez, wśród nich: „Redyk Karpacki – na pasterskim szlaku”, „Festiwal Kultury Wołoskiej”, obejmujący imprezy organizowane przez partnerów, cykl wydarzeń pn. „Uniwersytet Karpacki” spotkania pasterskie, koliby, redyki i rozsady. Mają one pokazać przysłowiową góralską gościnność.

Promocja wzorowana na najlepszych dobrych praktykach

Jednym z elementów jest również „Strategia promocji Szlaku Kultury Wołoskiej”. Obejmuje ona obejmuje analizę działań promocyjnych wybranych obszarów górskich w  Europie – wybór przykładów stanowiących przykłady dobrych praktyk, jak również analizę turystyki w Karpatach polskich i słowackich.

Wizja marketingowa szlaku nawiązuje do  pasterskiego, międzynarodowego i górskiego charakteru szlaku. Podkreśla, że jest to szlak kulturowo-przyrodniczy, stwarzający możliwość odkrywania kultury wołoskiej, a równocześnie uprawianie turystyki przyrodniczej i aktywnej. W rozwiązaniach koncepcyjnych uwzględniono zarówno wnioski z  analizy benchmarkingowej działań promocyjnych wybranych obszarów górskich w  Europie. Strategię opracowała firma 2BA doradztwo strategiczne we współpracy z dr. hab. Zygmuntem Kruczkiem, prof. AWF w Krakowie.

Zaplanowano polsko-słowacką platformę internetową, publikacje, konferencje, study tour dla dziennikarzy, prezentację szlaku na rynku krajowym, która skierowana będzie do punktów informacji turystycznej i  organizacji turystycznych. Powstanie przewodnik turystyczny po obszarze, film oraz gadżety promocyjne.

Nowe wyzwania

Przed inicjatorami szlaku stoi wiele wyzwań. Najważniejszym z nich będzie zapewnienie kontynuacji po zakończeniu realizacji projektu i wykorzystaniu dofinansowania unijnego. Doświadczenia poprzedzających inicjatyw pokazują, że jest to trudne zadanie – wiele dobrych inicjatyw ma charakter projektowy i nietrwały.

Wiele zależeć będzie od lidera i jego umiejętności integracji środowiska turystycznego. Międzynarodowy charakter projektu jest jego zaletą, ale może powodować również trudności w porozumieniu się oraz w znalezieniu wspólnych celów i priorytetów. Rozwiązaniem może być wpisanie „Szlaku Kultury Wołoskiej” do Szlaków Rady Europy. Wiąże się to z dalszym rozwojem produktu.

oprac. Agnieszka i Leszek Nowak, www.2ba.pl
foto: www.facebook.com/pg/szlak.woloski