Czy można rozwijać turystykę przyrodniczą i ekologiczną bez współpracy z branżą turystyczną, opierając się wyłącznie na działaniach edukacyjnych prowadzonych przez instytucje państwowe, takie jak nadleśnictwa i parki narodowe/krajobrazowe?
Model partnerstwa firm turystycznych z parkami narodowymi
Polega on na współpracy podmiotów takich jak hotele, restauracje, transport czy przewodnicy z zarządem parku narodowego w celu wspólnego tworzenia wartościowych doświadczeń turystycznych, przy jednoczesnym poszanowaniu i ochronie przyrody. To forma współdziałania, w której każda ze stron pełni określoną rolę, ale wszystkie dążą do wspólnego celu – zapewnienia wysokiej jakości usług turystycznych w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska. Uczestniczą w nim zarówno kawiarnie, jak i duże korporacje. Takie sformalizowane modele od wielu lat funkcjonują m.in. w Austrii, Danii, Francji, Hiszpanii i Niemczech.
Instytucjonalne wdrażanie zrównoważonego rozwoju
Nadleśnictwa i parki narodowe w Polsce od lat prowadzą edukację przyrodniczą, zgodnie z ustawią o lasach i ochronie przyrody. Raporty Lasów Państwowych opisują, że nadleśnictwa organizują ścieżki dydaktyczne, warsztaty i lekcje dla szkół, docierając do milionów uczestników rocznie, m.in. „zwiększając świadomość wśród lokalnych społeczności”. Parki narodowe natomiast prowadzą centra edukacyjne. Wyzwaniem jest jednak brak funduszy na edukację, ograniczony zasięg (głównie szkoły i grupy zorganizowane) i brak integracji z turystyką komercyjną, co prowadzi również do overtourismu w popularnych miejscach.
Bez współpracy z branżą, edukacja jest pasywna – turyści odwiedzają parki, ale nie stosują zasad zrównoważonych poza nimi. Raport UNWTO „Sustainable Tourism for Development Guidebook” pokazuje, że izolowana edukacja państwowa redukuje wpływ turystyki na środowisko tylko o 5-10%, podczas gdy partnerstwa z biznesem – o 20-30%.
W Polsce raportach POT „Raport z wdrożenia standardów turystyki zrównoważonej…” wskazuje, że brak współpracy z firmami ogranicza efektywność: edukacja w parkach dociera do 1-2 mln osób rocznie, ale bez biznesu nie przenika do codziennych praktyk turystycznych.
Bez biznesu taka edukacja jest epizodyczna
Raporty wdrożenia standardów GSTC (Global Sustainable Tourism Council) wskazują na luki, bo brak systemowych partnerstw z biznesem prowadzi do fragmentarycznej edukacji i ograniczonego wpływu na zrównoważony rozwój. W Europie, wdrożenie standardów GSTC w parkach jak Swiss National Park (Szwajcaria) pokazuje, że partnerstwa z biznesem redukują emisje o 15-20% poprzez eko-certyfikaty i edukację turystów.
Natomiast naukowcy piszą, że konieczne jest uwzględnienie dwóch wymiarów zrównoważenia turystyki: „i …zewnętrznego, oznaczającego zintegrowanie turystyki z rozwojem społeczno- -gospodarczym obszaru i wybrania – po przeprowadzeniu rzetelnego rachunku ekonomicznego i sozologicznego – właściwej ścieżki rozwoju opartej na podejściu zintegrowanym. Struktura i funkcje turystyki powinny wynikać z całości i przyczyniać się do budowania obszaru – wnosić wkład w rozwój całego systemu.”
Zyski dla natury, parków i firm
Dla natury. Partnerstwa minimalizują degradację – raport UNEP „Turystyka przyjazna środowisku” (2022) pokazuje redukcję odpadów o 25% w parkach z biznesem. W Polsce współpraca z firmami mogłaby chronić faunę i florę przed overtourismem.
Dla nadleśnictw i parków. Dodatkowe fundusze (opłaty od partnerów), szersza edukacja (firmy docierają do milionów turystów) i monitoring (biznes pomaga w danych o wpływie). Raporty wskazują, że partnerstwa zwiększają dochody o 15%.
Dla firm. „zazielenienie” marki – wzrost obrotów o 20% (GSTC, 2023), prestiż (logo parku), nowe produkty (eko-pakiety). Przykładem są hotele, które notują wyższe ceny za „zielone” usługi.
Dla turystów. Dostajemy lepsze wakacje – nocleg w ekologicznym pensjonacie, wycieczkę z przewodnikiem, który zna każdy zakątek lasu, albo jedzenie z lokalnych produktów. To jak gra, w której każdy wygrywa!
Holistyczne podejście do wyzwań globalnych
Podczas naszej wizyty w Dani, w Centrum Morza Wattowego, pytamy o partnerów Parku Narodowego Morza Wattowego. Interesuje nas proces certyfikacji i wymagania, jakie muszą spełnić podmioty. Okazuje się, że oprócz rozdawania ulotek, informowania o parku i zachęcenia do jego odwiedzenia istotne jest spełnienie ekologicznych warunków.
Idziemy w kierunku biura kierownika. Na szczęście Klaus znajdzie dla nas chwilę czasu. Siadamy przy organicznej kawie w restauracji. Rozmawiamy o ofercie Centrum oraz potrzebie współpracy, także w ochronie przyrody. – Dania ma krajobraz rolniczy. Mamy mało terenów przyrodniczych. Dobrze, że jest park, dobrze, że są fundacje, instytucje i grupy uniwersyteckie, firmy. Mamy na przykład dużą fundację, która razem z rządem odkupują od rolników tereny, które potem trafiają z powrotem do natury. Bardzo potrzebna jest edukacja: mieszkańców, rolników turystów – wyjaśnia.
– Interesujące jest przestrzeganie ekologicznych standardów. – Każdy z partnerów musi przejść audyt. My też go przeszliśmy. Musieliśmy zadeklarować, co będzie u nas organiczne, jak będziemy się przyczyniać do ochrony przyrody. Mamy na przykład w restauracji produkty lokalne, z upraw ekologicznych, mamy produkty organiczne – wyjaśnia. – Tak jest z każdym partnerem. Partnerstwo jest ważne i przynosi korzyści – dodaje. – tłumaczy. Więcej w artykule: https://ttgpolska.pl/doswiadczanie-morza-wattowego/
W Polsce taki program partnerski wymagałby współpracy dwóch ministerstw. Jednak rozwój turystyki przyrodniczej bez biznesu jest nieefektywny – edukacja państwowa jest niezbędna, ale wymaga partnerstw dla skali i wpływu. Warto wdrożyć programy tworzące partnerstwa w polskich parkach, inwestować w edukację hybrydową. To nie tylko ochrona natury, ale szansa.
Autor: Agnieszka Nowak i Leszek Nowak, więcej na ten temat: www.travel2.pl i www.2ba.pl
