Czym jest turystyka archeologiczna?
Archeoturystyka, mimo że w Polsce wciąż jest mało popularna zyskuje coraz większe rzesze zwolenników. Jej podstawowym zadaniem jest pogłębianie wiedzy turystów na temat dziedzictwa kulturowego i sposobu życia zwiedzanych regionów. Nadrzędnym celem archeotyrustyki jest promowanie świadomości archeologicznej, eksponowanie walorów kulturowych i historycznych, by spuścizna naszych przodków nie uległa w krótkim czasie zapomnieniu i degradacji. Wciąż podejmowane są kolejne inicjatywy, umożliwiające turystom przenikanie przeszłości, poprzez zwiedzanie muzeów archeologicznych, skansenów, rezerwatów, a także udział w konferencjach, wystawach, festynach, warsztatach. Pozwala to zobaczyć historyczne miejsca i zabytki, zwiedzić stanowiska pracy archeologów i poznać specyfikę ich pracy.
Turystyka bardzo poważnie związana jest z archeologią. Egipskie piramidy, megalit Stonehenge, czy rzymskie Koloseum – to jedne z najbardziej znanych zabytków na świecie. Turyści przejeżdżają niejednokrotnie setki kilometrów, by ujrzeć, choć jeden z tych obiektów. Niektórym przestaje to jednak wystarczać. Dlaczego? Ponieważ, bierne uczestnictwo w turystyce zaczyna być nudne. Rozwiązaniem tych dylematów jest archeoturystyka. Potrafi zaktywizować turystów, pozwala samodzielnie kreować czas, co sprawia, że może z powodzeniem konkurować z tradycyjnymi formami turystycznymi.
„Cudze chwalicie, swojego nie znacie”
W każdym zakątku świata znajdziemy miejsca, dzięki którym możemy realizować założenia turystyki archeologicznej. Nie musimy jednak wyjeżdżać z kraju, by odkryć, że kultura obecna niegdyś na ziemiach polskich jest wciąż żywa i należy ocalić ją od zapomnienia.
Jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych w Polsce jest osada w Biskupinie, która została odkryta w 1933 r. W wyniku badań stwierdzono, że powstała w VIII w. p. n. e. Na jej terenie znajdowało się ok. 100 domów, w których zamieszkiwało 800-1000 ludzi. Opuszczenie Biskupina przez mieszkańców do dziś pozostaje historyczną zagadką. Prawdopodobnie miało to związek ze znacznym podniesieniem się poziomu wody w jeziorze Biskupińskim, co stanowiło bezpośrednie zagrożenie dla grodu. Na terenie osady powstało muzeum poświęcone życiu dawnych mieszkańców, odkryciom archeologicznym na terenie grodu oraz kulturze łużyckiej. Rokrocznie na terenie Biskupina odbywa się festyn archeologiczny, podczas którego na zwiedzających czeka wiele atrakcji m. in.: prezentacje najnowszych odkryć, konferencje tematyczne, pokazy rekonstrukcyjne. Każdego roku temat spotkania zmienia się. Dotychczasowo były to m. in.: „Ruś znana i nieznana”, „Grecja – narodziny Europy”, czy „Polska Piastów”. Festyny archeologiczne to okazja do poznania dorobku kulturowego dawnych ludów, ale także sposób na alternatywne zagospodarowanie wolnego czasu, z dala od zatłoczonych plaż.
W Bochni powstał park archeologiczny – Osada VI Oraczy. Jest to rekonstrukcja grodu z XIII w., charakterystycznego dla małopolskiego budownictwa tamtego okresu. Nazwa obiektu zaczerpnięta jest z dokumentu pochodzącego z XIII w., w którym wymieniane są ziemie nadane przez ówczesnego wojewodę krakowskiego dla zakonu cystersów. Jedną z wymienionych miejscowości była Villa VI Aratorum (Osada VI Oraczy). Składa się ona z 17 budynków, reprezentujących ówczesne zawody. Są to: zagroda cieśli, oracza, tkaczki, piwowara, zielarki; kuźnia, kleta powroźnicza, chata, warzelnia. Wizyta w osadzie to nie tylko okazja to poznania średniowiecznej sztuki osadnictwa. Zwiedzający mogą także uczestniczyć w warsztatach, zajęciach integracyjnych „Wehikuł czasu”, czy programie edukacyjnym „Ze średniowieczem za pan brat”. Istnieje także możliwość spróbowania swoich sił w dawnych zawodach oraz wzięcia udziału w piknikach archeologicznych i okolicznościowych imprezach np.: „Pierścień Świętej Kingi”. Osada pozwala nam dotknąć średniowiecza, jest jego ostają, a poprzez zabawę pozwala pogłębić naszą świadomość historyczną.
W Poznaniu na Ostrowie Tumskim powstał rezerwat archeologiczny – Genius Loci. Liczne wystawy prezentują nam początki państwa polskiego i miasta Poznania. Pomysłodawcą projektu jest Poznańskie Muzeum Archeologiczne. Obiekt nie jest rekonstrukcją średniowiecznych form, lecz nowoczesnym budynkiem, który robi na turystach olbrzymie wrażenie. Zwiedzanie rozpoczyna się od projekcji trójwymiarowego filmu o początkach Poznania oraz pracach archeologicznych odbywających się w okolicy. Przemierzając muzeum można zaobserwować nowoczesne sale z wkomponowanymi elementami wałów z X w. Na specjalnych ekranach prezentowane są filmy przedstawiające prace archeologiczne i sposoby konserwacji zabytkowych elementów. Do dyspozycji turystów są także multimedialne przeglądarki, pozwalające uzupełnić zdobyte wcześniej wiadomości. Wokół budynku zachowany jest fragment obwarowania pochodzącego z XVI w. Genius Loci jest pomostem łączącym historię z teraźniejszością. Swoisty eklektyzm wieków daje wspaniałe efekty, pozwala zrozumieć wartość spuścizny kulturowej i bezpośrednio zetknąć się z wciąż żywą historią.
Archeoturystyka a edukacja
Rozwój turystyki archeologicznej stawia przed młodymi ludźmi nowe perspektywy. Nowy segment zatrudnienia poszukujący specjalistów, sprawia, że poszukiwane są osoby, które zajmują się archeologią i turystyką nie tylko z zamiłowania, ale także posiadają odpowiednią wiedzę teoretyczną. Te dwie dziedziny w ostatnim czasie bardzo się do siebie zbliżyły, dlatego popyt na ekspertów będzie coraz większy. Wiele uczelni wyższych wychodząc naprzeciw potrzebom rynku, uruchomiło kierunki pozwalające rzetelnie kształcić przeszłych pracowników turystyki archeologicznej. Odpowiednie zbalansowanie umiejętności potrzebnym w obu dziedzinach, daje szanse i nadzieję na dynamiczny rozwój archeoturystyki w naszym kraju oraz pozwala przypuszczać, że absolwenci polskich uczelni będą niezwykle cenieni na całym świecie. Studia te pozwalają nie tylko zdobyć wymaganą wiedzę archeologiczną, ale także przygotować do sprawnej organizacji ruchu turystycznego i zdobyć wszechstronne umiejętności niezbędne do wykonywania tego zawodu. Dynamicznie rozwijająca się turystyka archeologiczna daje pewność, że absolwenci tego kierunku nie będą długo oczekiwali na znalezienie satysfakcjonującej pracy. Deficyt specjalistów daje, bowiem szansę szybkiego rozwoju, poszerzenia swoich kompetencji i realizacji pomysłów w praktyce. A satysfakcja turystów jest najskuteczniejszym bodźcem do dalszej pracy.
Nikodem Chudzik
