Można zaryzykować stwierdzenie, że prastare chińskie dynastie budowały swoją potęgę na jedwabiu. Wśród najważniejszych starożytnych chińskich rzemiosł producenci jedwabnych tkanin stanowili elitę. Jedwab był niezwykle cenny. W drugiej połowie XIII wieku, czyli w okresie panowania Kubilaj-chana, przemysł jedwabiu w Chinach osiągnął poziom rozwoju porównywalny z europejskim przemysłem włókienniczym XVIII wieku. Według Marco Polo istniejące wówczas cechy i gildie handlowe ustalały już wówczas drobiazgowe taryfy płac, godzin pracy oraz system cen jedwabiu. Jednakże to byłoby nic nie warte gdyby nie międzynarodowi kupcy. Ten delikatny towar zaczął docierać na bogate rynki w Persji i Rzymie. Tak zainicjowano rozwój legendarnego Jedwabnego Szlaku. Przez Chiny, południową części pustyni Gobi, zachodni Turkiestan. Po przejściu przez duże centra handlowe ówczesnych czasów Samarkanda, Buchara i Merwu Szlak docierał do Iranu.
W Iranie Jedwabny Szlak istotnie przyczynił się do rozwoju kraju. Miasta na jego trasie, takie jak Tous, Nishapour, Damghan, Gorgan i Rey przeżywały niebywały okres prosperity. W Iranie władcy dbali o bezpieczeństwo i rozwój Szlaku. To właśnie na jego terytorium rozbudowano nowe trasy w kierunku Indii i do Antiochii, a stamtąd przez Capadocję i Izmir do Morza Śródziemnego. Iran stał się centrum wymiany gospodarczej między Wschodem a Zachodem. W niektórych miastach położonych wzdłuż długiej drogi stworzono wielkie magazyny które sprzyjał bezpieczeństwu handlu. Upadające i powstające dynastie zawsze zdawały sobie sprawę z gospodarczego znaczenia Jedwabnego Szlaku dla umacniania ich władzy.
Władcy Iranu przywiązywali duże znaczenie do rozwoju Jedwabnego Szlaku. Dzięki niemu osiągali ogromne zyski z ceł pobieranych od towarów transportowanych Szlakiem, który rozciągał sie poprzez rozległe tereny ich państwa.
Król Dariusz Wielki ustanowił posterunki wojskowe na tych drogach, w celu zapewnienia bezpieczeństwa karawan. Droga między miastem Shush i Sardes była kontynuacją Jedwabnego Szlaku, który został zbudowany w celu zwiększenia wymiany handlowej jedwabiu między Wschodem i Zachodem. Odgrywając główną rolę w rozwoju Jedwabnego Szlaku, Iran bardzo się przyczynili do dynamicznie rozwijającym się handlu jedwabiem i do eksportu tego surowca na Zachód. W tym okresie Iran podpisał pierwszą umowę handlową z Chinami, które były pod panowaniem Hunów. Powstawały urzędy celne wzdłuż granicy Iranu z innymi krajami. Rejestrowały one wszystkie produkty i towary wwożone i wywożone z kraju. Dzięki resztom zachowanych dokumentów wiemy, że handlowano nie tylko jedwabiem. Istotne miejsce w wymianie zajmowały wyroby bawełniane, leki ziołowe, przyprawy, kamienie szlachetne, biżuteria oraz wyroby żeliwne i stalowe. Myślę, że można przyjąć tezę, że jedwabny Szlak wypromował na świecie perskie dywany. Dywan w kulturze irańskiej zawsze miał i do tej pory ma szczególne znaczenie. Pokolenia traczy uczyniły z kobiernictwa prawdziwą sztukę. Manufaktury powstawały w całym państwie. Może to bardziej Szlak dywanów niż jedwabiu?
Jedno jest pewne Iran, jako kraj położony między Chinami i Europą, odegrał kluczową rolę w łączeniu różnych kultur i cywilizacji, które istniały na Jedwabnym Szlaku. Po tylu wiekach, droga nadal zachwyca i stanowi niebywałą atrakcję dla wszystkich zafascynowanych turystyką kulturową.
Lesław Lipski
