Wielki Port to naturalna zatoka Morza Śródziemnego, wcinająca się w głąb Malty na 3,6 km. Jest żeglowna na całej długości. Obecnie głębokość toru wodnego wynosi 13,7 m.
Zatoka była wykorzystywana jako port handlowy co najmniej od początku naszej ery. Ze względu na centralne położenie Malty w basenie Morza Śródziemnego, panowanie nad zatoką sprzyjało uzyskaniu przewagi w handlu śródziemnomorskim. Przejęcie kontroli nad Zatoką Wielkiego Portu odbywało się najczęściej na drodze militarnej. Kolejni zdobywcy wznosili na nabrzeżach fortyfikacje i utrzymywali uzbrojone załogi.
W 1530 r. na Maltę przybyli rycerze Zakonu Szpitalników Świętego Jana. Wielki Mistrz ustanowił stolicę na półwyspie Birgu, ze względu na jego walory obronne. W najbardziej wysuniętej części półwyspu zbudowano Fort Saint Angelo. Umocniony obiekt został oddzielony od lądu fosą ze zwodzonym mostem. Fortyfikacje, wzniesione zgodnie z wymogami ówczesnej sztuki wojennej, wytrzymały wielkie oblężenie Malty przez Turków, trwające od 18 maja do 11 września 1565 r.
Najeźdźcy ponieśli porażkę, ale spodziewano się, że w kolejnych latach ponowią próbę zdobycia wyspy. Jednocześnie w Europie zdawano sobie sprawę ze strategicznego znaczenia Malty dla powstrzymania ekspansji Imperium Osmańskiego w basenie Morza Śródziemnego. Zakon rycerski, który po odparciu wielkiego oblężenia przyjął miano Kawalerów Maltańskich, otrzymał pieniądze na przygotowanie obrony przed kolejnym atakiem. Największym darczyńcą było Królestwo Hiszpanii.
Papież Pius V, oprócz pieniędzy, przysłał architekta, specjalizującego się w budowie fortyfikacji. Francesco Laparelli da Cortona zaprojektował od podstaw miasto-fortecę, które w 1568 r. otrzymało nazwę La Valletta oraz linię umocnień, wzniesionych wzdłuż brzegów Zatoki Wielkiego Portu.
Po śmierci Sulejmana Wspaniałego we wrześniu 1566 r., Turcy nie podjęli następnej próby zdobycia Malty. Fortyfikacje, zbudowane wzdłuż brzegów Wielkiego Portu, ocalały.
Za sprawą Malta Tourism Authority (www.visitmalta.com/en) mogliśmy je podziwiać, pływając po zatoce łodzią dghajsa.
La Valletta, 24 maja 2016 r.
tekst i zdjęcia: Robert Ostrowski
