Trzebiel, kiedyś miasto, dziś wieś na wale Mużakowskim. Liczy około 1,4 tys. mieszkańców. Leży 5 km od granicy z Niemcami (zachodnią granicę gminy stanowi rzeka Nysa Łużycka będąca tutaj granicą państwową). Pierwsza zachowana wzmianka o Trzebielu pochodzi dopiero z roku 1301. Miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Zniszczenia nie ominęły go także w roku 1945. Trzebiel został prawie całkowicie zrujnowany działaniami wojennymi. Miasto zostało w dużej mierze rozebrane, aby odbudować Warszawę.Na terenie wsi gminy znajduje się wiele zabytków i różnych ciekawych miejsc. Między innymi pałac, baszta oraz szubienica…
W Trzebielu na niewielkim wzgórzu ("wzgórze wisielców"), znajdują się fragmenty średniowiecznej szubienicy, niegdyś trwożące miejscową ludność. Są to resztki muru z kamienia polnego i cegły. Stanowią one zabytek średniowiecznego sądownictwa. Szubienica, a raczej to, co z niej pozostało pochodzi z XVI wieku. Założono ją na planie koła. Niegdyś ta straconka miała prawie 3 m wysokości i można było na niej powiesić kilka osób równocześnie.
Nastrój tego miejsca jest naprawdę niesamowity i mroczny. Do szubienicyprowadzi aleja drzew. W środku rośnie wielka, stara lipa. Szubienica jest prawdziwym unikatem, w Polsce ocalało raptem kilka śladów po podobnych konstrukcjach.
Podziwiać również można pomnik przyrody nieożywionej – głaz narzutowy „Diabelski Kamień” znany również pod nazwą „Kamień Krabata”- obwód 1350 cm, wysokość 225 cm. Jego waga wynosi 25 tys. kg. Znajduje się on na zachód od Trzebiela, w dolinie rzeki Lenki. Wiąże się z nim pewna legenda. Podobno upuścił go w tym miejscu diabeł, któremu młynarz odmówił ręki swojej córki. Czort chciał się zemścić i zniszczyć młyn, ale usłyszał dzwony trzebielskiego kościoła i musiał zatkać sobie uszy. Głaz zaś upadł w pobliżu rzeki. Wgłebienia na kamieniu przypominają odciśniete ręce diabła. Wiele osób upatruje w tych dziwnych zagłębieniach kanalików na spływającą krew.Według znawców to miejsce stanowiło zapewne miejsce kultu zamieszkujących te rejony plemion.
Przez teren gminy przebiegają dwa szlaki turystyczne: Czerwony o długości 46,5 km o trasie Żary – Zielony Las – Olbrachtów – Miłowice – Boruszyn – Cisowa – Jędrzychowice – Mieszków – Niwica – Gniewoszyce – Buczyny – Żarki Wielkie – Bronowice – Łęknica. Niebieski o długości 33,6 km o trasie Jasień – Świbinki – Nowa Rola – Grabówek – Łazy – Tuplice – Chełmice – Jagłowice – Trzebiel.
Na terenie gminy Trzebiel znajduję się Park Mużakowski. Jest on niezwykłą atrakcją dla turystów .
Park Krajobrazowy „Łuk Mużakowa”,ciekawy twór geologiczny w postaci ogromnej moreny czołowej
o kształcie 40-kilometrowej podkowy, to największa tego typu forma na świecie, wpisana została na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO. Łuk Mużakowa jest uważany za jedyną na Ziemi morenę czołową widoczną z kosmosu.
Michał Bąk
